I. ĐỌC HIỂU (4,0 điểm)
Đọc bài thơ:
HẠT MƯA
(Nguyễn Linh Khiếu)
ta là hạt mưa muôn đời trong suốt mát rượi
ta luôn luôn đầm đìa những mùa hạn hán cánh đồng mẹ
ta luôn luôn trở về từ trời xanh

mẹ sinh ta trong những căn bếp chật chội mịt mù khói ngổn ngang
rơm rạ
ngày nhỏ ta lẽo đẽo ngồi bên bếp lửa xem mẹ nấu rượu
chợt hiểu bí quyết mẹ đã làm ra ta

ngút ngàn bay hơi từ nồi gạo nếp cái hoa vàng mẹ hằng dành dụm
ngút ngàn bay lên nóng hôi hổi ngất ngây căn bếp nhỏ nhà mình
ngút ngàn bay lên trong suốt vần vũ vô cùng vũ trụ
rồi một ngày đất đai hạn hán mẹ gọi ta về

là hạt mưa
bao giờ ta cũng sống ở trên trời
bao giờ ta cũng trong suốt
bao giờ cũng mát rười rượi
bao giờ cũng đầm đìa những mùa hạn hán trần gian
ta bay lên trời từ căn bếp nghèo mịt mù khói ngổn ngang rơm rạ.
(Theo nhandan.vn)
Thực hiện các yêu cầu:
Câu 1 [1105568]: Bài thơ được viết theo thể thơ nào?
- Bài thơ được viết theo thể thơ tự do.
Câu 2 [1105569]: Các biện pháp tu từ nào được tác giả sử dụng để sáng tạo nên hình ảnh hạt mưa?
- Các biện pháp tu từ nào được tác giả sử dụng để sáng tạo nên hình ảnh hạt mưa:
+ So sánh: ta (NVTT) là hạt mưa.
+ Nhân hoá: Hạt mưa – thực thể của tự nhiên được nhân cách hoá mang cảm xúc, tình cảm, trạng thái như con người.
+ Phép điệp: ta luôn luôn + … (khổ thơ đầu), ngút ngàn bay + … (khổ thơ thứ ba), bao giờ cũng/ bao giờ ta cũng + … (khổ thơ cuối).
Câu 3 [1105570]: Vì sao những câu thơ của Nguyễn Linh Khiếu không được viết hoa chữ cái đầu tiên?
- Những câu thơ không được viết hoa chữ cái đầu tiên để Nguyễn Linh Khiếu có thể bắt kịp với dòng cảm xúc đang tuôn chảy dạt dào trong tâm hồn, khiến bài thơ như lời bộc bạch tự nhiên của hạt mưa - “ta” (NVTT). Đây cũng là một trong những nét đặc trưng trong phong cách sáng tác của tác giả.
Câu 4 [1105571]: Nêu cảm nhận của anh/chị về hình ảnh căn bếp, hình ảnh luôn được trở đi trở lại trong bài thơ.
- Căn bếp là nơi khởi nguồn, hình thành hạt mưa. Hạt mưa có nguồn gốc bình dị, đời thường thế nhưng, dù có lên đến vô cùng vũ trụ, hạt mưa vẫn không quên đi cội nguồn, gốc gác ấy. Như vậy, hình ảnh căn bếp được trở đi trở lại trong lời thơ khơi gợi trong mỗi người đọc về bài học nguồn cội: Con người cần khắc ghi, yêu thương, trân trọng nguồn cội của mình.
Câu 5 [1105572]: Chỉ ra một thông điệp anh/chị nhận được từ văn bản.
Thí sinh có thể nêu một trong số các thông điệp sau:
- Những điều nhỏ bé, bình dị có thể mang tới giá trị lớn lao, vĩnh cửu.
- Con người hãy luôn biết mình là ai, biết nguồn cội của mình và đừng bao giờ quay lưng với nguồn cội ấy.
II. VIẾT (6,0 điểm)
Câu 6 [1105573]: Viết đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) cảm nhận về hình ảnh hạt mưa trong bài thơ ở phần Đọc hiểu.
- Nguyễn Linh Khiếu là một trong những cây bút tài năng của nền văn học đương đại. Ông không chỉ viết văn mà còn sáng tác thơ. Những sự vật – thực thể của tự nhiên tưởng chừng vô tri qua lời thơ của Nguyễn Linh Khiếu bỗng như có tình cảm, cảm xúc hệt con người. Điều này đã được chứng minh xác đáng qua hình ảnh hạt mưa thật ấn tượng trong bài thơ cùng tên:
+ Hành trình ra đời và lớn lên của hạt mưa:
• Hạt mưa đến từ căn bếp nhỏ của người mẹ, của mỗi mái nhà (mẹ sinh ta trong những căn bếp chật chội mịt mù khói ngổn ngang/ rơm rạ, ngút ngàn bay lên nóng hôi hổi ngất ngây căn bếp nhỏ nhà mình, ta bay lên trời từ căn bếp nghèo mịt mù khói ngổn ngang rơm rạ.). Căn bếp là nơi quen thuộc, gần gũi của mỗi gia đình. Hình ảnh căn bếp trong bài thơ Hạt mưa gợi nhớ đến bếp lửa thân thương trong bài thơ Bếp lửa của Bằng Việt:
Một bếp lửa chờn vờn sương sớm
Một bếp lửa ấp iu nồng đượm.
Nếu trong sáng tác của Bằng Việt, bếp lửa là nơi nhóm lên hơi ấm tình cảm của người bà, nuôi dưỡng tâm hồn và ký ức tuổi thơ của người cháu, thì trong lời thơ của Nguyễn Linh Khiếu, căn bếp nhỏ của mẹ lại là nơi khởi nguồn bình dị, đời thường cho sự sống, cho hành trình của hạt mưa – ta (nhân vật trữ tình). Cả hai hình ảnh tuy giản dị mà giàu sức gợi, đều tượng trưng cho cội nguồn yêu thương, cho mái ấm gia đình thiêng liêng, nơi nuôi dưỡng con người từ những điều nhỏ bé, thân quen nhất.
• Phép điệp cấu trúc cú pháp ngút ngàn bay… gợi quá trình hình thành và lớn lên của hạt mưa: từ nồi gạo nếp cái hoa vàng mẹ hằng dành dụm – biểu tượng cho tình yêu thương chắt chiu của mẹ, đến hơi nóng hôi hổi ngất ngây, rồi bay lên trong suốt vần vũ vô cùng vũ trụ – không gian cao rộng. Qua đó, hạt mưa được khắc hoạ với hành trình vươn lên từ những điều bình dị đến những chân trời khoáng đạt, mênh mông.
+ Vẻ đẹp, giá trị:
• Hạt mưa hiện lên với vẻ đẹp tinh khiết, dịu mát qua những chi tiết trong suốt, mát rượi, ngút ngàn bay lên từ nồi gạo nếp cái hoa vàng mẹ hằng dành dụm. Dù được sinh ra từ căn bếp nhỏ đầy khói rơm rạ, hạt mưa vẫn mang theo hương thơm của gạo nếp, của tình mẹ tảo tần. Điều đó gợi lên vẻ đẹp trong trẻo, thanh sạch nhưng cũng đậm đà hơi ấm gia đình, thể hiện giá trị đáng quý của những điều bình dị trong cuộc sống.
• Hạt mưa lớn lên, trưởng thành trong những bầu trời xanh rộng lớn, đã từng đi tới muôn phương xa xôi. Tuy nhiên, dù hành trình có rộng dài đến đâu, hạt mưa vẫn luôn nhớ về nơi khởi nguồn. Khi những mùa hạn hán, hạt mưa lại trở về với cánh đồng mẹ, trở về với quê hương yêu dấu như một nghĩa cử hiếu nghĩa, thủy chung. Điệp cấu trúc ta luôn luôn khiến dòng thơ như lời khẳng định chắc rằng hạt mưa sẽ không bao giờ quay lưng với nguồn cội.
Hành trình của hạt mưa gợi liên tưởng đến câu thơ: “Lúa chín cúi bông nhìn mặt ruộng” của Nguyễn Trọng Hoàn. Hình ảnh bông lúa khi chín biết cúi đầu hướng về ruộng đất đã nuôi dưỡng mình cũng giống như hạt mưa luôn trở về với nơi khởi nguồn.
• Đặc biệt, phép điệp cấu trúc bao giờ ta cũng…, bao giờ cũng… mang tới cảm nhận về những vẻ đẹp bền vững, vĩnh cửu và trường tồn theo thời gian của hạt mưa.
→ Điều đặc biệt trong những sáng tác của Nguyễn Linh Khiếu chính là ông không viết hoa chữa cái đầu dòng. Phải chăng đây chính là cách mà những cây bút hiện đại (trong đó có Thanh Thảo, Nguyễn Trọng Tạo,…) sử dụng để bắt kịp mạch cảm xúc đang tuôn chảy dạt dào? Bằng nghệ thuật nhân hoá được triển khai xuyên suốt, kết hợp linh hoạt với phép điệp, hình ảnh hạt mưa hiện lên sinh động, có hồn, mang dáng dấp của một con người biết lớn lên, biết trở về và biết tri ân nguồn cội. Qua đó, nhà thơ không chỉ bộc lộ sự tinh tế, nhạy cảm và tài năng sáng tạo, mà còn gửi gắm những thông điệp sâu sắc: hãy biết nâng niu những điều nhỏ bé, bình dị trong cuộc sống và luôn trân trọng cội nguồn — nơi khởi đầu và nâng đỡ mỗi con người trên hành trình trưởng thành.
Câu 7 [706472]: (4,0 điểm)
Viết bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ), trình bày suy nghĩ của anh/chị về câu nói sau đây:
Không quan trọng ngôi nhà của chúng tôi lớn như thế nào, điều quan trọng là có tình yêu trong đó. (Peter Buffett)
Bài văn trình bày suy nghĩ về câu nói của Peter Buffett: Không quan trọng ngôi nhà của chúng tôi lớn như thế nào, điều quan trọng là có tình yêu trong đó. có thể được triển khai nhiều cách. Song cần bảo đảm các ý:
1. Mở bài (gián tiếp)
- Dẫn dắt vấn đề
- Nêu vấn đề
Ví dụ: Đã khi nào bạn nhìn thấy những toà lâu đài nguy nga, tráng lệ nhưng lại hoang lạnh, thiếu vắng hơi ấm tình yêu? Và cũng đã khi nào bạn nhìn thấy những ngôi nhà xiêu vẹo, đổ nát nhưng bên trong lại ngập tràn tiếng nói cười hạnh phúc? Hẳn những cảnh tượng ấy sẽ khiến chúng ta nhớ đến câu nói của Peter Buffett: Không quan trọng ngôi nhà của chúng tôi lớn như thế nào, điều quan trọng là có tình yêu trong đó.
2. Thân bài
- Giải thích ngắn gọn ý nghĩa câu nói:
+ Câu nói gồm hai vế:
• Vế thứ nhất đề cập đến giá trị vật chất (ngôi nhà) và gắn liền giá trị ấy với hình thức bề ngoài (sự to lớn), song với Peter Buffett, sự to lớn, giá trị vật chất của ngôi nhà lại không quan trọng.
• Vế thứ hai đề cập đến giá trị tinh thần (tình yêu) và gắn liền giá trị này với mệnh đề quan trọng.
+ Câu nói khẳng định, nhấn mạnh, đề cao sự hiện diện của tình yêu trong gia đình.
- Bình luận ý nghĩa câu nói:
+ Khẳng định câu nói hoàn toàn chính xác. Bởi lẽ:
• Một ngôi nhà to đẹp chỉ có thể mang lại những tiện ích, tiện lợi trong đời sống vật chất của con người, nó chỉ giúp cho con người có được cuộc sống sung sướng, nhàn nhã về thể chất.
• Nhưng một ngôi nhà ăm ắp tình yêu sẽ mang lại cho con người đời sống tinh thần phong phú, giàu có. Tình yêu thương của những người thân trong gia đình có sức mạnh lớn lao:
o Tình yêu trong gia đình là tình cảm giúp mỗi người cảm nhận trọn vẹn ý nghĩa của sự sống; gắn kết, kết nối mọi người trong gia đình lại với nhau; nâng đỡ mỗi người vượt qua khó khăn, thử thách trong cuộc sống.
o Tình yêu trong mỗi ngôi nhà góp phần làm nên ngôi nhà hạnh phúc, mỗi ngôi nhà hạnh phúc là một tế bào hạnh phúc của xã hội.
+ Để mỗi ngôi nhà ngập tràn tình yêu:
• Các thành viên trong gia đình phải nhận thức đúng đắn, sâu sắc về vai trò của bản thân trong việc vun đắp hạnh phúc gia đình.
• Nhận thức về ý nghĩa của tình yêu trong gia đình cần được hiện thực hoá bằng hành động cụ thể, từ những việc nhỏ bé như quan tâm đến nhau, tôn trọng quyền riêng tư của mỗi người, chia sẻ những khó khăn trong cuộc sống, cùng nhau làm việc nhà,...
+ Mở rộng:
Thực tế, lí tưởng nhất là một ngôi nhà vừa to lớn, tiện nghi, vừa ăm ắp tiếng cười hạnh phúc. Để làm được điều đó, con người ta nên nỗ lực hết mình và biết cân bằng các giá trị (vật chất - tinh thần).
3. Kết bài
Rút ra bài học nhận thức và hành động

- Tình yêu luôn mang một sức mạnh lớn lao, tình yêu dưới một mái nhà luôn là nguồn động lực mạnh mẽ đối với mỗi con người.
- Không ngừng vun đắp cho tình yêu trong gia đình từ những việc nhỏ bé nhất.