I. ĐỌC HIỂU (4,0 điểm)
Đọc đoạn trích:
(1) “Nam Bộ
Chín nhánh Mê Kông phù sa nổi váng...
Ruộng bãi Mê Kông trồng không hết lúa
Bến nước Mê Kông tôm cá ngập thuyền
Sầu riêng thơm dậy đất Thủ Biên
Suối mát dội trong lòng dừa trĩu quả.
Mê Kông quặn đẻ...
Chín nhánh sông vàng

(2) Nông dân Nam Bộ gối đất nằm sương
Mồ hôi vã bãi lau thành đồng lúa

Thành những tên đọc lên nước mắt đều muốn ứa
Những Hà Tiên, Gia Định, Long Châu
Những Gò Công, Gò Vấp, Đồng Tháp, Cà Mau
Những mặt đất
Cha ông ta nhắm mắt
Truyền cháu con không bao giờ chia cắt.

(3) Ta đã lớn
Thầy giáo già đã khuất
Thước bảng to nay thành cán cờ sao
Những tên làm man mác tuổi thơ xưa
Đã thấm máu của bao hồn bất tử
Những Minh Khai, Hà Huy Tập, Lê Hồng Phong, Trần Phú
Những bông hoa dân tộc anh hùng

Mười sáu tuổi xanh xanh
Em Đuốc Sống đốt mình phá tan kho giặc
Võ Thị Sáu vùng răng cắn chặt
Giữ trung trinh cho đến phút cuối cùng
Đạn giặc xuyên lỗ chỗ ngực măng non
Đỏ thắm nụ cười
Chào Bác Hồ và Việt Nam bất diệt.”
(Trích Cửu Long giang ta ơi - Nguyên Hồng,
theo Văn bản đọc hiểu Ngữ văn 10, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, 2022, trang 134-135)
Thực hiện các yêu cầu:
Câu 1 [706515]: Chỉ ra phương thức biểu đạt chính được sử dụng trong đoạn trích.
Phương thức biểu đạt chính: biểu cảm.
Câu 2 [706516]: Tìm các từ ngữ gợi tả vẻ đẹp giàu có, trù phú của mảnh đất Nam Bộ trong đoạn (1).
Các từ ngữ gợi tả vẻ đẹp giàu có, trù phú của mảnh đất Nam Bộ trong đoạn (1): phù sa nổi váng, ruộng bãi (...) trồng không hết lúa, bến nước (...) tôm cá ngập thuyền, sầu riêng thơm dậy đất, suối mát dội trong lòng dừa trĩu quả, chín nhánh sông vàng.
Câu 3 [706517]: Phân tích tác dụng của biện pháp tu từ phóng đại trong hai dòng thơ in đậm ở đoạn (2).
- Biện pháp tu từ phóng đại được thể hiện qua chi tiết: mồ hôi vã bãi lau thành đồng mía.
- Tác dụng:
+ Khiến lời thơ giàu sức gợi hình, gợi cảm;
+ Gợi những gian lao, vất vả nhọc nhằn;
+ Gợi vẻ đẹp tảo tần, chịu thương chịu khó của con người Nam Bộ trong công cuộc mưu sinh để tạo nên thành quả lao động tốt đẹp.
Câu 4 [706518]: Nêu cảm nhận của anh/ chị về vẻ đẹp của những con người được thể hiện qua hai dòng thơ in đậm trong đoạn (3).
- Trong hai dòng thơ, vẻ đẹp của con người được thể hiện qua: phép liệt kê kết hợp phép hoán dụ (Những Minh Khai, Hà Huy Tập, Lê Hồng Phong, Trần Phú); ẩn dụ (Những bông hoa dân tộc anh hùng).
- Lời thơ gợi tả hình ảnh những con người anh dũng, quả cảm chiến đấu, thậm chí hi sinh vì đất nước; đại diện cho vẻ đẹp của một dân tộc anh hùng.
Câu 5 [706519]: Chỉ ra thông điệp từ đoạn trích.
Từ đoạn trích, thí sinh có thể nêu một trong các thông điệp:
- Đất đai mỡ màu luôn ban cho con người nguồn sống vô tận, hãy biết trân trọng, giữ gìn tấc đất quê hương.
- Hãy luôn biết ơn thế hệ cha anh - những người đã khai mở, dựng xây quê hương đất nước này.
...
II. VIẾT (6,0 điểm)
Câu 6 [706520]: (2,0 điểm)
Viết đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) cảm nhận về hình ảnh thơ trong đoạn trích ở phần Đọc hiểu.
Đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) cảm nhận về hình ảnh thơ trong đoạn trích từ bài thơ Cửu Long giang ta ơi (Nguyên Hồng) có thể được triển khai theo hướng:
- Nguyên Hồng: một trong những cây bút văn xuôi xuất sắc của nền văn học Việt Nam hiện đại, gương mặt tiêu biểu của nền văn học hiện thực phê phán Việt Nam (1930 - 1945). Truyện của Nguyên Hồng hấp dẫn người đọc bởi những trang viết thẫm đẫm xúc cảm yêu thương dành cho những phận đời nhỏ bé trong xã hội.
- Cửu Long giang ta ơi: là thi phẩm “tay trái” của nhà văn Nguyên Hồng. Bài thơ viết về đề tài quê hương đất nước với tình yêu, niềm tự hào sâu nặng về mảnh đất Nam Bộ của Tổ quốc. Bài thơ có những đoạn mang sức hấp dẫn đặc biệt từ hệ thống thi ảnh đặc sắc:
+ Hình ảnh thiên nhiên và con người Nam Bộ:
• Đất đai rộng lớn, mênh mông, màu mỡ, trù phú, hoa trái xum xuê, hoa thơm quả ngọt quanh năm: Mê Kông, Những Hà Tiên, Gia Định, Long Châu, Những Gò Công, Gò Vấp, Đồng Tháp, Cà Mau, ruộng bãi - trồng không hết lúa, sầu riêng thơm dậy đất, dừa trĩu quả; sông nước nặng phù sa, trĩu cá tôm: phù sa nổi váng, chín nhánh sông vàng, tôm cá ngập thuyền.
• Con người chăm chỉ, cần cù, chịu thương chịu khó trong công cuộc khai khẩn đất đai, dựng xây cuộc sống: gối đất nằm sương, mồ hôi vã; thiết tha yêu nước, đau đáu giữ gìn từng tấc đất quê hương: cha ông truyền cháu con không bao giờ chia cắt.
⟶ Nam Bộ hiện lên đầy đặn, chân thực với những hình ảnh rất đặc trưng cho thiên nhiên, con người.
+ Hình ảnh con người Việt Nam đã chiến đấu, hi sinh cho Tổ quốc: Những Minh Khai, Hà Huy Tập, Lê Hồng Phong, Trần Phú, Em Đuốc Sống, Võ Thị Sáu, Bác Hồ,... - những bông hoa của dân tộc anh hùng. Với phép hoán dụ, Nguyên Hồng đã gọi tên những tấm gương vĩ đại, kết tinh lòng yêu nước của nhân dân, dân tộc Việt Nam để khẳng định, ngợi ca lòng yêu nước tuyệt vời của con người Việt Nam mọi thời đại, từ Bắc chí Nam. So với hình ảnh nông dân Nam Bộ mang tính khái quát ở đoạn thơ trên, những tên riêng được gọi tên trong đoạn thơ này đã tạo nên một cái nhìn mang tính cụ thể, rõ nét hơn về một thế hệ sẵn sàng hi sinh thân mình trong công cuộc giữ nước, tiếp nối công cuộc khai hoang mở cõi của tiền nhân.
- Hệ thống hình ảnh trong đoạn thơ phong phú mà giản dị, bình dị, đời thường, có ý nghĩa lớn lao trong việc thể hiện cảm hứng ngợi ca, tôn vinh quê hương đất nước, con người của lời thơ.
Câu 7 [706521]: (4,0 điểm)
Viết bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) trình bày suy nghĩ của anh/chị về ý kiến sau đây
của Giáo sư John Vu: “Tôi không tin các môn học sử dụng AI có thể hiệu quả hơn một người thầy tận tâm”.
1. Mở bài
- Dẫn dắt vấn đề.
- Nêu vấn đề.
Ví dụ: Không thể phủ nhận rằng trí tuệ nhân tạo đang len lỏi ngày càng sâu vào lĩnh vực giáo dục, mang đến nhiều tiện ích vượt trội cho việc học tập. Tuy nhiên, trước sự phát triển mạnh mẽ ấy, Giáo sư John Vu đã bày tỏ một quan điểm đáng suy ngẫm: “Tôi không tin các môn học sử dụng AI có thể hiệu quả hơn một người thầy tận tâm”.
2. Thân bài
- Giải thích:
+ “Người thầy tận tâm” là người không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn quan tâm, thấu hiểu, định hướng nhân cách và cảm xúc cho học sinh.
+ AI là sản phẩm của công nghệ, hoạt động dựa trên thuật toán, dữ liệu lập trình sẵn, không có cảm xúc, đạo đức hay sự thấu cảm.
→ Nhận định của Giáo sư John Vu khẳng định, đề cao vai trò của con người trong giáo dục. AI có thể là một công cụ hỗ trợ xuất sắc, nhưng không thể thay thế được "phần hồn" và sự kết nối giữa người với người.
- Ý kiến của giáo sư hoàn toàn xác đáng, bởi lẽ:
+ Bản chất của giáo dục trước hết là sự tương tác giữa thầy và trò. Trong quá trình ấy, người thầy không chỉ truyền đạt tri thức mà còn khơi gợi tư duy phản biện, rèn luyện kĩ năng và định hướng nhân cách cho học sinh. Qua những câu hỏi gợi mở, những lời nhận xét, uốn nắn kịp thời, thầy cô giúp học sinh biết suy nghĩ độc lập, biết phân biệt đúng – sai, tốt – xấu, từ đó phát triển toàn diện cả về trí tuệ và nhân cách.
+ Không thể phủ nhận AI mang lại nhiều tiện ích trong học tập, như hỗ trợ tra cứu thông tin nhanh chóng, giải thích kiến thức theo nhiều cách, cá nhân hóa lộ trình học hay giúp học sinh luyện tập ngoài giờ lên lớp. Tuy nhiên, việc lạm dụng AI cũng tiềm ẩn nhiều hệ lụy đáng lo ngại: học sinh dễ ỷ lại, sao chép máy móc, đánh mất khả năng tư duy sáng tạo và tinh thần tự học. Thậm chí, việc sử dụng AI thiếu kiểm soát còn dẫn đến gian lận trong học tập, làm nghèo nàn vốn sống và cảm xúc của người học. Những hạn chế ấy cho thấy AI chỉ nên đóng vai trò hỗ trợ, không thể thay thế vai trò trung tâm của người thầy trong giáo dục.
- Giải pháp
+ Nhận thức: AI chỉ là công cụ hỗ trợ trong giáo dục, không thể đóng vai trò chính trong quá trình học tập, giáo dục.
+ Hành động: Trước sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo, người thầy cần không ngừng nâng cao và trau dồi năng lực chuyên môn, kĩ năng sư phạm cũng như đạo đức nghề nghiệp để khẳng định vị thế không thể thay thế của mình.
- Mở rộng, nâng cao: Trong nhịp sống hiện đại, chúng ta không nên bài trừ AI mà cần nhìn nhận đây là công cụ hỗ trợ hữu ích cho học tập và giảng dạy. Điều quan trọng là biết sử dụng AI đúng cách, có chọn lọc, không lệ thuộc, đặt công nghệ dưới sự dẫn dắt của tư duy và giá trị nhân văn của con người.
3. Kết bài
Rút ra bài học nhận thức và hành động (đối với học sinh)
- Mỗi chúng ta – công dân hiện đại cần chủ động rèn luyện tư duy độc lập, biết sử dụng AI một cách thông minh, có trách nhiệm, và không quên đi hay coi nhẹ vai trò của người thầy người cô trong con đường giáo dục.