I. ĐỌC HIỂU (4,0 điểm)
Đọc văn bản:
Theo WB, tình trạng biến đổi khí hậu đang cản trở những nỗ lực giảm đói nghèo và những người nghèo cùng cực là đối tượng phải chịu ảnh hưởng nhiều nhất từ những hiện tượng thời tiết cực đoan như nền nhiệt tăng, hạn hán và lũ lụt.
Báo cáo cho biết những người nghèo dễ bị tổn thương trước những biến đổi liên quan đến khí hậu hơn người giàu vì họ dễ bị phơi nhiễm hơn, mất nhiều hơn các điều kiện liên quan và thiếu các hệ thống tài chính và mạng lưới an sinh xã hội mà có thể cho phép họ chuẩn bị và đối phó tốt hơn.
Báo cáo của WB cũng đưa ra một vài dự báo trước tình trạng biến đổi khí hậu đến năm 2030 như sản lượng thu hoạch giảm 5% vào năm 2030 và 30% vào năm 2080. 150 triệu người có thể có nguy cơ mắc bệnh sốt rét và dịch tả. Giá thực phẩm tại châu Phi sẽ tăng 12%.
Bên cạnh đó, tình trạng biến đổi khí hậu cũng khiến làn sóng người nghèo cùng cực di cư đến những nước có điều kiện khí hậu tốt hơn, kéo theo việc mở rộng các dịch vụ xã hội mới.
Tóm lại, các chính phủ và các nền kinh tế trên thế giới sẽ bị đặt trước các thách thức về biến đổi khí hậu và nhu cầu phải đưa ra chính sách đối phó phù hợp và cùng với nó là nỗ lực nhiều hơn để giảm khí thải CO2 - nguyên nhân chính gây hiện tượng thời tiết ấm lên.
Chủ tịch WB Jim Yong Kim cho biết báo cáo đã gửi đến thông điệp rõ ràng rằng tình trạng đói nghèo sẽ không thể giảm trừ khi chúng ta hành động mạnh mẽ hơn để giảm mối đe dọa từ biến đổi khí hậu đối với người nghèo và giảm đáng kể lượng khí thải độc hại.
Ông cho biết thêm biến đổi khí hậu đang có tác động nặng nề nhất đến những người nghèo nhất và thách thức của chúng ta hiện nay là phải bảo vệ hàng chục triệu người để họ không bị rơi vào cảnh nghèo cùng cực.
Trước đó, ngày 6/11, Liên hợp quốc cảnh báo cam kết cắt giảm lượng khí thải CO2 của các quốc gia không đủ để ngăn chặn tình trạng Trái Đất ấm lên, do vậy những cam kết mạnh mẽ hơn là rất cần được thông qua tại hội nghị thượng đỉnh sắp tới.
THÊM 100 TRIỆU NGƯỜI RƠI VÀO CẢNH ĐÓI NGHÈO VÌ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
Ngân hàng Thế giới (World Bank, viết tắt WB) cho biết nếu thế giới không nhanh chóng nỗ lực giảm lượng khí thải để bảo vệ người nghèo thì vào năm 2030 số người “đáng thương” này sẽ tăng thêm hơn 100 triệu người. WB đồng thời gióng lên hồi chuông cảnh báo về việc cần thiết phải có hành động mạnh mẽ tại hội nghị thượng đỉnh về biến đổi khí hậu COP 21, dự kiến diễn ra từ ngày 30/11 đến ngày 11/12 tới tại Paris, Pháp.Theo WB, tình trạng biến đổi khí hậu đang cản trở những nỗ lực giảm đói nghèo và những người nghèo cùng cực là đối tượng phải chịu ảnh hưởng nhiều nhất từ những hiện tượng thời tiết cực đoan như nền nhiệt tăng, hạn hán và lũ lụt.
Báo cáo cho biết những người nghèo dễ bị tổn thương trước những biến đổi liên quan đến khí hậu hơn người giàu vì họ dễ bị phơi nhiễm hơn, mất nhiều hơn các điều kiện liên quan và thiếu các hệ thống tài chính và mạng lưới an sinh xã hội mà có thể cho phép họ chuẩn bị và đối phó tốt hơn.
Báo cáo của WB cũng đưa ra một vài dự báo trước tình trạng biến đổi khí hậu đến năm 2030 như sản lượng thu hoạch giảm 5% vào năm 2030 và 30% vào năm 2080. 150 triệu người có thể có nguy cơ mắc bệnh sốt rét và dịch tả. Giá thực phẩm tại châu Phi sẽ tăng 12%.
Bên cạnh đó, tình trạng biến đổi khí hậu cũng khiến làn sóng người nghèo cùng cực di cư đến những nước có điều kiện khí hậu tốt hơn, kéo theo việc mở rộng các dịch vụ xã hội mới.
Tóm lại, các chính phủ và các nền kinh tế trên thế giới sẽ bị đặt trước các thách thức về biến đổi khí hậu và nhu cầu phải đưa ra chính sách đối phó phù hợp và cùng với nó là nỗ lực nhiều hơn để giảm khí thải CO2 - nguyên nhân chính gây hiện tượng thời tiết ấm lên.
Chủ tịch WB Jim Yong Kim cho biết báo cáo đã gửi đến thông điệp rõ ràng rằng tình trạng đói nghèo sẽ không thể giảm trừ khi chúng ta hành động mạnh mẽ hơn để giảm mối đe dọa từ biến đổi khí hậu đối với người nghèo và giảm đáng kể lượng khí thải độc hại.
Ông cho biết thêm biến đổi khí hậu đang có tác động nặng nề nhất đến những người nghèo nhất và thách thức của chúng ta hiện nay là phải bảo vệ hàng chục triệu người để họ không bị rơi vào cảnh nghèo cùng cực.
Trước đó, ngày 6/11, Liên hợp quốc cảnh báo cam kết cắt giảm lượng khí thải CO2 của các quốc gia không đủ để ngăn chặn tình trạng Trái Đất ấm lên, do vậy những cam kết mạnh mẽ hơn là rất cần được thông qua tại hội nghị thượng đỉnh sắp tới.
(Theo vietnamplus.vn)
Thực hiện các yêu cầu:
Câu 1 [1100846]: Theo bài viết, vì sao người nghèo dễ bị tổn thương hơn trước những biến đổi khí hậu so với người giàu?
Theo bài viết, người nghèo dễ bị tổn thương hơn trước những biến đổi khí hậu so với người giàu vì họ dễ bị phơi nhiễm hơn, mất nhiều hơn các điều kiện liên quan và thiếu các hệ thống tài chính và mạng lưới an sinh xã hội mà có thể cho phép họ chuẩn bị và đối phó tốt hơn.
Câu 2 [1100847]: Theo dự báo của Tổ chức Ngân hàng Thế giới, biến đổi khí hậu còn kéo theo những tác động nào khác ngoài việc gia tăng số lượng người nghèo trên thế giới?
Theo dự báo của Tổ chức Ngân hàng Thế giới, biến đổi khí hậu còn kéo theo những tác động khác ngoài việc gia tăng số lượng người nghèo trên thế giới: khiến sản lượng thu hoạch giảm 5% vào năm 2030 và 30% vào năm 2080. 150 triệu người có thể có nguy cơ mắc bệnh sốt rét và dịch tả. Giá thực phẩm tại châu Phi sẽ tăng 12%.
Câu 3 [1100848]: Chỉ ra và nêu tác dụng của biện pháp tu từ được sử dụng trong cụm từ hồi chuông cảnh báo (in đậm).
- Biện pháp tu từ được sử dụng trong cụm từ hồi chuông cảnh báo: ẩn dụ (tác giả dùng hình ảnh “hồi chuông” để đại diện cho một thông điệp quan trọng, cấp bách mà người đọc, người nghe cần nhận thức ngay lập tức, giống như tiếng chuông báo động hay cảnh báo.)
- Tác dụng:
+ Khiến lời văn thêm sinh động, gợi hình, gợi cảm, giàu sức thuyết phục.
+ Nhắc nhở, cảnh báo, kêu gọi mọi người cần hành động mạnh mẽ ngay lập tức để giảm thiểu tình trạng biến đổi khí hậu đang diễn ra nghiêm trọng.
+ Thể hiện thái độ nghiêm túc, khẩn thiết của tổ chức Ngân hàng Thế giới và tác giả đối với vấn đề biến đổi khí hậu và trách nhiệm của toàn nhân loại.
- Tác dụng:
+ Khiến lời văn thêm sinh động, gợi hình, gợi cảm, giàu sức thuyết phục.
+ Nhắc nhở, cảnh báo, kêu gọi mọi người cần hành động mạnh mẽ ngay lập tức để giảm thiểu tình trạng biến đổi khí hậu đang diễn ra nghiêm trọng.
+ Thể hiện thái độ nghiêm túc, khẩn thiết của tổ chức Ngân hàng Thế giới và tác giả đối với vấn đề biến đổi khí hậu và trách nhiệm của toàn nhân loại.
Câu 4 [1100849]: Xác định vai trò của các số liệu trong đoạn văn sau:
Báo cáo của WB cũng đưa ra một vài dự báo trước tình trạng biến đổi khí hậu đến năm 2030 như sản lượng thu hoạch giảm 5% vào năm 2030 và 30% vào năm 2080. 150 triệu người có thể có nguy cơ mắc bệnh sốt rét và dịch tả. Giá thực phẩm tại châu Phi sẽ tăng 12%.
Báo cáo của WB cũng đưa ra một vài dự báo trước tình trạng biến đổi khí hậu đến năm 2030 như sản lượng thu hoạch giảm 5% vào năm 2030 và 30% vào năm 2080. 150 triệu người có thể có nguy cơ mắc bệnh sốt rét và dịch tả. Giá thực phẩm tại châu Phi sẽ tăng 12%.
- Các số liệu gắn với dự báo của WB được đưa ra trong đoạn văn trên là:
+ Sản lượng thu hoạch giảm 5% vào năm 2030 và 30% vào năm 2080.
+ 50 triệu người có thể có nguy cơ mắc bệnh sốt rét và dịch tả.
+ Giá thực phẩm tại châu Phi sẽ tăng 12%.
- Vai trò các số liệu đó:
+ Tăng tính thuyết phục, giúp lập luận bài viết thêm chặt chẽ.
+ Nhấn mạnh hậu quả của biến đổi khí hậu nếu con người không hành động mạnh mẽ ngay lập tức. Tuy chỉ là những dự báo, giả thuyết nhưng những điều đó hoàn toàn có thể xảy ra.
+ Lời cảnh báo đồng thời cũng là lời kêu gọi, yêu cầu khẩn thiết đối với xã hội về vấn đề biến đổi khí hậu và trách nhiệm của toàn nhân loại.
+ Sản lượng thu hoạch giảm 5% vào năm 2030 và 30% vào năm 2080.
+ 50 triệu người có thể có nguy cơ mắc bệnh sốt rét và dịch tả.
+ Giá thực phẩm tại châu Phi sẽ tăng 12%.
- Vai trò các số liệu đó:
+ Tăng tính thuyết phục, giúp lập luận bài viết thêm chặt chẽ.
+ Nhấn mạnh hậu quả của biến đổi khí hậu nếu con người không hành động mạnh mẽ ngay lập tức. Tuy chỉ là những dự báo, giả thuyết nhưng những điều đó hoàn toàn có thể xảy ra.
+ Lời cảnh báo đồng thời cũng là lời kêu gọi, yêu cầu khẩn thiết đối với xã hội về vấn đề biến đổi khí hậu và trách nhiệm của toàn nhân loại.
Câu 5 [1100850]: Theo anh/chị, trách nhiệm giảm thiểu biến đổi khí hậu và tác động của biến đổi khí hậu thuộc về đối tượng nào? Vì sao?
Thí sinh tự do bày tỏ quan điểm cá nhân; đồng thời lí giải một cách hợp lí, thuyết phục. Chẳng hạn:
- Trách nhiệm giảm thiểu biến đổi khí hậu và tác động của biến đổi khí hậu thuộc về tất cả mọi người.
- Vì:
+ Mọi người đều đang sinh sống, tồn tại, phụ thuộc và có tác động tới môi trường (bao gồm cả tác động tốt và xấu). Chính những tác động xấu của con người là nguyên nhân lớn nhất khiến tình trạng ô nhiễm môi trường, biến đổi khí hậu diễn ra trầm trọng như hiện nay.
→ Như vậy, tất cả đều phải chịu trách nhiệm với câu chuyện biến đổi khí hậu.
+ Chỉ khi tất cả cùng chung tay hành động, và hành động mạnh mẽ, ngay lập tức, chúng ta mới có quyền hy vọng tình trạng môi trường, vấn đề biến đổi khí hậu được cải thiện.
- Trách nhiệm giảm thiểu biến đổi khí hậu và tác động của biến đổi khí hậu thuộc về tất cả mọi người.
- Vì:
+ Mọi người đều đang sinh sống, tồn tại, phụ thuộc và có tác động tới môi trường (bao gồm cả tác động tốt và xấu). Chính những tác động xấu của con người là nguyên nhân lớn nhất khiến tình trạng ô nhiễm môi trường, biến đổi khí hậu diễn ra trầm trọng như hiện nay.
→ Như vậy, tất cả đều phải chịu trách nhiệm với câu chuyện biến đổi khí hậu.
+ Chỉ khi tất cả cùng chung tay hành động, và hành động mạnh mẽ, ngay lập tức, chúng ta mới có quyền hy vọng tình trạng môi trường, vấn đề biến đổi khí hậu được cải thiện.
II. VIẾT (6,0 điểm)
Câu 6 [702293]: (2,0 điểm)
Từ nội dung đoạn trích ở phần Đọc hiểu, viết đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) trình bày suy nghĩ của anh/chị về trách nhiệm của bản thân nhằm chung tay góp sức hạn chế biến đổi khí hậu toàn cầu.
Từ nội dung đoạn trích ở phần Đọc hiểu, viết đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) trình bày suy nghĩ của anh/chị về trách nhiệm của bản thân nhằm chung tay góp sức hạn chế biến đổi khí hậu toàn cầu.
Đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) trình bày suy nghĩ về trách nhiệm của bản thân nhằm chung tay góp sức hạn chế biến đổi khí hậu toàn cầu có thể được triển khai theo theo hướng:
- Nhận thức
+ Hiểu biết đúng đắn về bản chất của biến đổi khí hậu toàn cầu và nguyên nhân chủ yếu do hoạt động của con người gây ra.
+ Nhận thức đầy đủ về mức độ nguy hại của biến đổi khí hậu đối với môi trường, đời sống con người và sự phát triển bền vững của xã hội.
+ Nhận thức được vai trò, trách nhiệm của mỗi người trong việc bảo vệ môi trường và hạn chế biến đổi khí hậu.
- Hành động
+ Thực hiện lối sống xanh, thân thiện với môi trường: tiết kiệm điện, nước, hạn chế sử dụng đồ nhựa dùng một lần,...
+ Chủ động tham gia các hoạt động bảo vệ môi trường như trồng cây xanh, phân loại rác thải, tái chế.
+ Sử dụng phương tiện giao thông công cộng, xe đạp, đi bộ để giảm khí thải.
+ Tuyên truyền, lan tỏa ý thức bảo vệ môi trường đến gia đình, bạn bè và cộng đồng.
- Nhận thức
+ Hiểu biết đúng đắn về bản chất của biến đổi khí hậu toàn cầu và nguyên nhân chủ yếu do hoạt động của con người gây ra.
+ Nhận thức đầy đủ về mức độ nguy hại của biến đổi khí hậu đối với môi trường, đời sống con người và sự phát triển bền vững của xã hội.
+ Nhận thức được vai trò, trách nhiệm của mỗi người trong việc bảo vệ môi trường và hạn chế biến đổi khí hậu.
- Hành động
+ Thực hiện lối sống xanh, thân thiện với môi trường: tiết kiệm điện, nước, hạn chế sử dụng đồ nhựa dùng một lần,...
+ Chủ động tham gia các hoạt động bảo vệ môi trường như trồng cây xanh, phân loại rác thải, tái chế.
+ Sử dụng phương tiện giao thông công cộng, xe đạp, đi bộ để giảm khí thải.
+ Tuyên truyền, lan tỏa ý thức bảo vệ môi trường đến gia đình, bạn bè và cộng đồng.
Câu 7 [702294]: (4,0 điểm)
Viết bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) so sánh hai bài thơ sau:
thanh âm như thể khép hờ
Lối cũ xạc xào lá cũ
một mình qua những ngẩn ngơ
Vẫn còn mùa thu của mưa
dùng dằng rất nhiều cơn cớ
Vẫn còn mùa thu của nhớ
bàng hoàng sức nóng trên môi
Còn đây mà hóa xa xôi
mùa thu ngập ngừng lỡ hẹn
Một mình đến mà không đến
người xa, ngõ cũng vời trông...
Chim mùa kêu những tiếng hanh khô,
Niềm yêu phơi phới tình thanh sáng,
Dải áo vàng bay dọc phố thu.
Thu đến
Chiều buông
Gió ngỡ ngàng.
Lá bay vời vợi dọc không gian.
Áo em gom hết mùa thu chín
Hồn phố dâng theo một dải vàng.
Viết bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) so sánh hai bài thơ sau:
NGÕ THU
(Nguyễn Trọng Hoàn)
Chầm chậm thu sang thật lạ thanh âm như thể khép hờ
Lối cũ xạc xào lá cũ
một mình qua những ngẩn ngơ
Vẫn còn mùa thu của mưa
dùng dằng rất nhiều cơn cớ
Vẫn còn mùa thu của nhớ
bàng hoàng sức nóng trên môi
Còn đây mà hóa xa xôi
mùa thu ngập ngừng lỡ hẹn
Một mình đến mà không đến
người xa, ngõ cũng vời trông...
(Theo Tuyển tập Thơ Việt Nam 1975 - 2000, tập 2, NXB Hội Nhà văn, 2001)
THU VÀNG
(Ngô Văn Phú)
Trời xanh sâu thẳm đến mơ hồ,Chim mùa kêu những tiếng hanh khô,
Niềm yêu phơi phới tình thanh sáng,
Dải áo vàng bay dọc phố thu.
Thu đến
Chiều buông
Gió ngỡ ngàng.
Lá bay vời vợi dọc không gian.
Áo em gom hết mùa thu chín
Hồn phố dâng theo một dải vàng.
1993
(Theo Tuyển tập Thơ Việt Nam 1975 - 2000, tập 3, NXB Hội Nhà văn, 2001)
Bài văn nghị luận so sánh hai bài thơ Ngõ thu (Nguyễn Trọng Hoàn) và Thu vàng (Ngô Văn Phú) có thể triển khai theo nhiều cách, song cần bảo đảm các ý chính:
* Giới thiệu các tác giả, các tác phẩm
- Tác giả:
+ Ngô Văn Phú (1937 - 2022), là cây bút đa tài: thơ ca, truyện ngắn, tiểu thuyết, phê bình, khảo cứu, dịch thuật,... Thơ Ngô Văn Phú vốn hiền lành về bút pháp, thiên về vẻ đẹp truyền thống của quê ta (nhận xét của nhà thơ Vũ Quần Phương).
+ Nguyễn Trọng Hoàn (1963 - 2024) là một cây bút tài hoa, ngoài sáng tác thơ, ông còn văn xuôi, viết kịch bản phim, nghiên cứu phê bình văn học,... Thơ Nguyễn Trọng Hoàn trữ tình, tinh tế và duy mĩ (nhận xét của nhà thơ Hữu Việt).
- Thu vàng (Ngô Văn Phú) và Ngõ thu (Nguyễn Trọng Hoàn) là những áng thơ đẹp mang đến người đọc nhiều xúc cảm thẩm mĩ.
* So sánh, đánh giá hai bài thơ
- Cơ sở so sánh: Hai bài thơ cùng là những sáng tác thật hay, thật đẹp về mùa thu và tình yêu.
- Mục đích so sánh: làm rõ điểm tương đồng, khác biệt giữa hai thi phẩm.
- Nội dung so sánh:
+ So sánh hai bài thơ:
• Tương đồng:
o Về nội dung: Cả hai bài thơ đều gợi tả vẻ đẹp của khung cảnh mùa thu; qua đó bộc lộ cảm xúc của nhân vật trữ tình trong tình yêu.
◼️ Thu vàng:
Khung cảnh mùa thu được gợi tả bởi các chi tiết đặc trưng của thiên nhiên đất trời. Đó là bầu trời xanh sâu thẳm cao vút, không một gợn mây mang đến cảm nhận về vẻ đẹp thanh sơ, dịu nhẹ chứ không chói gắt, oi ả như bầu trời mùa hạ. Trên khung trời ấy, những đàn chim bắt đầu di trú về phương nam tránh rét kêu những tiếng hanh khô (âm thanh gợi nhớ đến một tiếng trên không ngỗng nước nào trong bài thơ thu của Nguyễn Khuyến) - tiếng kêu gợi hình dung về một không gian tĩnh lặng, yên ả. Khung cảnh chiều thu từ cao xa dần hạ xuống thấp gần để tiếp tục gợi tả bức tranh mùa thu bằng chi tiết lá bay vời vợi dọc không gian. Mùa thu lá bay là hình ảnh quen thuộc thường xuất hiện trong thơ ca nhạc hoạ (Lá vàng trước gió khẽ đưa vèo - Nguyễn Khuyến, Ô hay buồn vương cây ngô đồng/ Vàng rơi, vàng rơi, thu mênh mông - Bích Khê,...), là chỉ báo báo hiệu thu đã thực thu. ⟶ Khung cảnh mùa thu đẹp vẻ bình yên, thơ mộng.
Giữa thiên nhiên thơ mộng, nhân vật trữ tình - chàng trai - đắm đuối trông theo dải áo vàng của “em” (Dải áo vàng bay dọc phố thu). Màu vàng vốn là sắc màu đặc trưng của mùa thu. Trong thơ ca xưa nay, mùa thu vàng thường được dệt nên bởi lá vàng rơi rụng, song bức tranh thiên nhiên của Ngô Văn Phú không hề có một chi tiết lá vàng nào, mà chỉ có dải áo vàng, một dải vàng để rồi Hồn phố dâng theo một dải vàng của áo “em” bởi Áo em đã gom hết mùa thu chín. Hoá ra thu vàng không phải bởi lá vàng rụng mà bởi dải áo vàng của “em”. Hoá ra hồn thu không nằm ở thiên nhiên cố hữu mà cất trữ ở dải áo “em” và lấp lánh trong ánh nhìn đắm đuối cũng vời vợi dọc không gian bước chân em của “anh”!
◼️ Ngõ thu:
Bức tranh mùa thu được gợi tả qua âm thanh thật nhẹ, thật khẽ, gợi cái tĩnh lặng, bình yên trong khoảnh khắc mùa sang (thanh âm như thể khép hờ), qua hình ảnh lá rụng (xạc xào lá), qua cơn mưa thấm lạnh. ⟶ Thiên nhiên đẹp vẻ tĩnh lặng, yên bình.
Tương tự Thu vàng (Ngô Văn Phú), ngoại cảnh trong thi phẩm của Nguyễn Trọng Hoàn cũng chỉ là phông nền, là cái cớ để cảm xúc thức dậy, ngập tràn trong tâm hồn nhân vật trữ tình. Nhân vật trữ tình tìm về ngõ cũ, lối cũ trong khoảnh khắc thu sang. Khung cảnh còn nhiều điều quen thuộc (Lối cũ xạc xào lá cũ, Vẫn còn mùa thu của mưa) nhưng người xưa, tình xưa đã không còn. Trong nhân vật trữ tình, nỗi nhớ thương rưng rức dường như mỗi lúc một ắp đầy (Vẫn còn mùa thu của nhớ/ bàng hoàng sức nóng trên môi,...). Và mải ngoảnh ngóng, vời trông mùa thu cũ, sau cùng nhân vật trữ tình phải bàng hoàng, tiếc nuối bởi những điều ngọt ngào của mùa thu cũ nay đã không còn nữa (một mình qua những ngẩn ngơ, Một mình đến mà không đến/ người xa, ngõ cũng vời trông).
o Về hình thức nghệ thuật:
◼️ Cả hai bài thơ đều mượn cảnh (thu) để ngụ tình.
◼️ Bút pháp chấm phá, gợi tả được thực hiện khéo léo, tinh tế qua các chi tiết, hình ảnh, thanh âm đặc trưng của khung cảnh mùa thu.
◼️ Ngôn ngữ giàu sức gợi hình, gợi cảm (sâu thẳm, mơ hồ, hanh khô, phơi phới, thanh sáng, vời vợi; chầm chậm, khép hờ, xạc xào, ngẩn ngơ, bàng hoàng, xa xôi, ngập ngừng,...).
◼️ Vận dụng thành công các biện pháp tu từ (ẩn dụ: chim kêu những tiếng hanh khô, niềm yêu phơi phới, tình thanh sáng; nhân hoá: gió ngỡ ngàng; đảo ngữ: chầm chậm thu sang, phép điệp: một mình (qua - đến), vẫn còn mùa thu của...; đối lập (Còn đây mà hoá xa xôi, đến mà không đến),...).
o Lí giải sự tương đồng: sự gặp gỡ, đồng điệu của những tâm hồn giàu cảm xúc, những tài năng nghệ thuật, tài hoa.
• Khác biệt
o Thu vàng:
◼️ Về nghệ thuật: thể thơ tự do rất phù hợp để biểu đạt một cách phóng khoáng tình cảm tự nhiên, tình yêu say đắm trong nhân vật trữ tình; hình ảnh thơ trong trẻo, tươi sáng làm nền cho con người và tình yêu trong sáng; hình tượng nghệ thuật đặc sắc (dải áo vàng) nổi bật giữa bài thơ, hút ánh nhìn của nhân vật trữ tình, trở thành điểm nhấn, tâm điểm của khung cảnh mùa thu, thậm chí còn tạo nên hồn thu; giọng điệu tươi tắn thể hiện xúc cảm ngập tràn hạnh phúc trong nhân vật trữ tình - chủ thể của điểm nhìn, chủ thể bộc lộ tình cảm, cảm xúc;...
◼️ Về nội dung: Bài thơ gợi hình dung về ánh nhìn say đắm của nhân vật trữ tình - chàng trai - theo “em” - người con gái với dải áo vàng như gom hết mùa thu chín. Khung cảnh bình yên, thơ mộng xuất hiện như làm nền cho tình yêu trong sáng mà đắm say của nhân vật trữ tình.
o Ngõ thu:
◼️ Về nghệ thuật: thể thơ sáu chữ, nhịp chẵn gợi hình dung về bước đi chậm buồn của nhân vật trữ tình trên con đường quen thuộc nhưng thiếu vắng người cũ, tình xưa; hình ảnh thơ đượm buồn, gợi nhắc kỉ niệm đẹp nay không còn hiện diện (lối cũ, lá cũ, mùa thu của mưa, mùa thu của nhớ, người xa, ngõ cũ,...); nhiều từ ngữ (từ láy) mô tả cảm xúc mất mát, tiếc nuối, cảm giác khôn nguôi, không đặng dứt dời kỉ niệm (ngẩn ngơ, bàng hoàng, dùng dằng, ngập ngừng); giọng thơ thấm đượm nỗi buồn nhớ, cảm xúc ngóng trông chờ đợi đan xen nỗi tiếc nuối, cô đơn, trống trải khôn khuây;...
o Lí giải sự khác biệt:
◼️ Đầu mối của thơ là cảm xúc. Sự khác biệt trong tình cảm, cảm xúc chắc chắn chi phối sự khác biệt giữa các áng thơ.
◼️ Cá tính sáng tạo: Thực tế đã có rất nhiều thi sĩ viết về mùa thu, về tình yêu, về tình yêu và mùa thu (như Thơ tình cuối mùa thu - Xuân Quỳnh, Khúc mùa thu - Hồng Thanh Quang,...) song cá tính sáng tạo đòi hỏi mỗi người viết phải viết khác người khác, thậm chí khác chính mình.
+ Đánh giá
• Nét tương đồng giữa hai bài thơ thể hiện sự gặp gỡ, đồng điệu giữa hai nhà thơ.
• Sự khác biệt giữa hai bài thơ góp phần làm nên vẻ đa dạng trong các thi phẩm viết về tình yêu.
* Đánh giá chung
- Thu vàng (Ngô Văn Phú) và Ngõ thu (Nguyễn Trọng Hoàn) là hai thi phẩm đặc sắc về đề tài tình yêu gắn liền với mùa thu.
- Dẫu vui, dẫu buồn, mỗi thi phẩm đã khơi gợi trong bạn đọc những xúc cảm thật đẹp trước khung cảnh thiên nhiên mùa thu và đặc biệt là trước một tình cảm thiêng liêng, kì diệu trong cuộc đời mỗi con người: tình yêu.
* Giới thiệu các tác giả, các tác phẩm
- Tác giả:
+ Ngô Văn Phú (1937 - 2022), là cây bút đa tài: thơ ca, truyện ngắn, tiểu thuyết, phê bình, khảo cứu, dịch thuật,... Thơ Ngô Văn Phú vốn hiền lành về bút pháp, thiên về vẻ đẹp truyền thống của quê ta (nhận xét của nhà thơ Vũ Quần Phương).
+ Nguyễn Trọng Hoàn (1963 - 2024) là một cây bút tài hoa, ngoài sáng tác thơ, ông còn văn xuôi, viết kịch bản phim, nghiên cứu phê bình văn học,... Thơ Nguyễn Trọng Hoàn trữ tình, tinh tế và duy mĩ (nhận xét của nhà thơ Hữu Việt).
- Thu vàng (Ngô Văn Phú) và Ngõ thu (Nguyễn Trọng Hoàn) là những áng thơ đẹp mang đến người đọc nhiều xúc cảm thẩm mĩ.
* So sánh, đánh giá hai bài thơ
- Cơ sở so sánh: Hai bài thơ cùng là những sáng tác thật hay, thật đẹp về mùa thu và tình yêu.
- Mục đích so sánh: làm rõ điểm tương đồng, khác biệt giữa hai thi phẩm.
- Nội dung so sánh:
+ So sánh hai bài thơ:
• Tương đồng:
o Về nội dung: Cả hai bài thơ đều gợi tả vẻ đẹp của khung cảnh mùa thu; qua đó bộc lộ cảm xúc của nhân vật trữ tình trong tình yêu.
◼️ Thu vàng:
Khung cảnh mùa thu được gợi tả bởi các chi tiết đặc trưng của thiên nhiên đất trời. Đó là bầu trời xanh sâu thẳm cao vút, không một gợn mây mang đến cảm nhận về vẻ đẹp thanh sơ, dịu nhẹ chứ không chói gắt, oi ả như bầu trời mùa hạ. Trên khung trời ấy, những đàn chim bắt đầu di trú về phương nam tránh rét kêu những tiếng hanh khô (âm thanh gợi nhớ đến một tiếng trên không ngỗng nước nào trong bài thơ thu của Nguyễn Khuyến) - tiếng kêu gợi hình dung về một không gian tĩnh lặng, yên ả. Khung cảnh chiều thu từ cao xa dần hạ xuống thấp gần để tiếp tục gợi tả bức tranh mùa thu bằng chi tiết lá bay vời vợi dọc không gian. Mùa thu lá bay là hình ảnh quen thuộc thường xuất hiện trong thơ ca nhạc hoạ (Lá vàng trước gió khẽ đưa vèo - Nguyễn Khuyến, Ô hay buồn vương cây ngô đồng/ Vàng rơi, vàng rơi, thu mênh mông - Bích Khê,...), là chỉ báo báo hiệu thu đã thực thu. ⟶ Khung cảnh mùa thu đẹp vẻ bình yên, thơ mộng.
Giữa thiên nhiên thơ mộng, nhân vật trữ tình - chàng trai - đắm đuối trông theo dải áo vàng của “em” (Dải áo vàng bay dọc phố thu). Màu vàng vốn là sắc màu đặc trưng của mùa thu. Trong thơ ca xưa nay, mùa thu vàng thường được dệt nên bởi lá vàng rơi rụng, song bức tranh thiên nhiên của Ngô Văn Phú không hề có một chi tiết lá vàng nào, mà chỉ có dải áo vàng, một dải vàng để rồi Hồn phố dâng theo một dải vàng của áo “em” bởi Áo em đã gom hết mùa thu chín. Hoá ra thu vàng không phải bởi lá vàng rụng mà bởi dải áo vàng của “em”. Hoá ra hồn thu không nằm ở thiên nhiên cố hữu mà cất trữ ở dải áo “em” và lấp lánh trong ánh nhìn đắm đuối cũng vời vợi dọc không gian bước chân em của “anh”!
◼️ Ngõ thu:
Bức tranh mùa thu được gợi tả qua âm thanh thật nhẹ, thật khẽ, gợi cái tĩnh lặng, bình yên trong khoảnh khắc mùa sang (thanh âm như thể khép hờ), qua hình ảnh lá rụng (xạc xào lá), qua cơn mưa thấm lạnh. ⟶ Thiên nhiên đẹp vẻ tĩnh lặng, yên bình.
Tương tự Thu vàng (Ngô Văn Phú), ngoại cảnh trong thi phẩm của Nguyễn Trọng Hoàn cũng chỉ là phông nền, là cái cớ để cảm xúc thức dậy, ngập tràn trong tâm hồn nhân vật trữ tình. Nhân vật trữ tình tìm về ngõ cũ, lối cũ trong khoảnh khắc thu sang. Khung cảnh còn nhiều điều quen thuộc (Lối cũ xạc xào lá cũ, Vẫn còn mùa thu của mưa) nhưng người xưa, tình xưa đã không còn. Trong nhân vật trữ tình, nỗi nhớ thương rưng rức dường như mỗi lúc một ắp đầy (Vẫn còn mùa thu của nhớ/ bàng hoàng sức nóng trên môi,...). Và mải ngoảnh ngóng, vời trông mùa thu cũ, sau cùng nhân vật trữ tình phải bàng hoàng, tiếc nuối bởi những điều ngọt ngào của mùa thu cũ nay đã không còn nữa (một mình qua những ngẩn ngơ, Một mình đến mà không đến/ người xa, ngõ cũng vời trông).
o Về hình thức nghệ thuật:
◼️ Cả hai bài thơ đều mượn cảnh (thu) để ngụ tình.
◼️ Bút pháp chấm phá, gợi tả được thực hiện khéo léo, tinh tế qua các chi tiết, hình ảnh, thanh âm đặc trưng của khung cảnh mùa thu.
◼️ Ngôn ngữ giàu sức gợi hình, gợi cảm (sâu thẳm, mơ hồ, hanh khô, phơi phới, thanh sáng, vời vợi; chầm chậm, khép hờ, xạc xào, ngẩn ngơ, bàng hoàng, xa xôi, ngập ngừng,...).
◼️ Vận dụng thành công các biện pháp tu từ (ẩn dụ: chim kêu những tiếng hanh khô, niềm yêu phơi phới, tình thanh sáng; nhân hoá: gió ngỡ ngàng; đảo ngữ: chầm chậm thu sang, phép điệp: một mình (qua - đến), vẫn còn mùa thu của...; đối lập (Còn đây mà hoá xa xôi, đến mà không đến),...).
o Lí giải sự tương đồng: sự gặp gỡ, đồng điệu của những tâm hồn giàu cảm xúc, những tài năng nghệ thuật, tài hoa.
• Khác biệt
o Thu vàng:
◼️ Về nghệ thuật: thể thơ tự do rất phù hợp để biểu đạt một cách phóng khoáng tình cảm tự nhiên, tình yêu say đắm trong nhân vật trữ tình; hình ảnh thơ trong trẻo, tươi sáng làm nền cho con người và tình yêu trong sáng; hình tượng nghệ thuật đặc sắc (dải áo vàng) nổi bật giữa bài thơ, hút ánh nhìn của nhân vật trữ tình, trở thành điểm nhấn, tâm điểm của khung cảnh mùa thu, thậm chí còn tạo nên hồn thu; giọng điệu tươi tắn thể hiện xúc cảm ngập tràn hạnh phúc trong nhân vật trữ tình - chủ thể của điểm nhìn, chủ thể bộc lộ tình cảm, cảm xúc;...
◼️ Về nội dung: Bài thơ gợi hình dung về ánh nhìn say đắm của nhân vật trữ tình - chàng trai - theo “em” - người con gái với dải áo vàng như gom hết mùa thu chín. Khung cảnh bình yên, thơ mộng xuất hiện như làm nền cho tình yêu trong sáng mà đắm say của nhân vật trữ tình.
o Ngõ thu:
◼️ Về nghệ thuật: thể thơ sáu chữ, nhịp chẵn gợi hình dung về bước đi chậm buồn của nhân vật trữ tình trên con đường quen thuộc nhưng thiếu vắng người cũ, tình xưa; hình ảnh thơ đượm buồn, gợi nhắc kỉ niệm đẹp nay không còn hiện diện (lối cũ, lá cũ, mùa thu của mưa, mùa thu của nhớ, người xa, ngõ cũ,...); nhiều từ ngữ (từ láy) mô tả cảm xúc mất mát, tiếc nuối, cảm giác khôn nguôi, không đặng dứt dời kỉ niệm (ngẩn ngơ, bàng hoàng, dùng dằng, ngập ngừng); giọng thơ thấm đượm nỗi buồn nhớ, cảm xúc ngóng trông chờ đợi đan xen nỗi tiếc nuối, cô đơn, trống trải khôn khuây;...
o Lí giải sự khác biệt:
◼️ Đầu mối của thơ là cảm xúc. Sự khác biệt trong tình cảm, cảm xúc chắc chắn chi phối sự khác biệt giữa các áng thơ.
◼️ Cá tính sáng tạo: Thực tế đã có rất nhiều thi sĩ viết về mùa thu, về tình yêu, về tình yêu và mùa thu (như Thơ tình cuối mùa thu - Xuân Quỳnh, Khúc mùa thu - Hồng Thanh Quang,...) song cá tính sáng tạo đòi hỏi mỗi người viết phải viết khác người khác, thậm chí khác chính mình.
+ Đánh giá
• Nét tương đồng giữa hai bài thơ thể hiện sự gặp gỡ, đồng điệu giữa hai nhà thơ.
• Sự khác biệt giữa hai bài thơ góp phần làm nên vẻ đa dạng trong các thi phẩm viết về tình yêu.
* Đánh giá chung
- Thu vàng (Ngô Văn Phú) và Ngõ thu (Nguyễn Trọng Hoàn) là hai thi phẩm đặc sắc về đề tài tình yêu gắn liền với mùa thu.
- Dẫu vui, dẫu buồn, mỗi thi phẩm đã khơi gợi trong bạn đọc những xúc cảm thật đẹp trước khung cảnh thiên nhiên mùa thu và đặc biệt là trước một tình cảm thiêng liêng, kì diệu trong cuộc đời mỗi con người: tình yêu.