I. ĐỌC HIỂU (4,0 điểm)
Đọc đoạn trích:
“Tối thứ bảy, tôi ăn tối ở một nhà hàng sang trọng. Quán đông, nhưng tất cả đều chuyện trò với âm lượng vừa phải nên không gian khá dễ chịu, thoải mái.
Thế rồi có một nhóm gia đình trẻ bước vào. Người lớn nói chuyện huyên náo còn mấy đứa trẻ chạy nhảy, thi thoảng gọi nhau với những tiếng hét chói tai. Nhiều thực khách bắt đầu khó chịu, một số thể hiện thái độ bằng cái nhìn bất bình hoặc ái ngại về phía lũ trẻ. Một phụ nữ trong nhóm nhận ra những biểu hiện đó, miễn cưỡng nhắc nhở, nhưng đám nhỏ trật tự được phút chốc rồi lại ầm ĩ lên. Cuối cùng một thực khách trung tuổi lên tiếng, yêu cầu họ phải có trách nhiệm giữ trật tự. Trước đề nghị trực diện này, một đại diện gia đình tuyên bố đây là không gian chung, mọi người đều phải trả tiền như nhau nên không ai được đòi hỏi gì từ ai cả. Người này chốt lại với thái độ thách thức “Muốn yên tĩnh thì vào phòng VIP”.
Thực khách trung tuổi tăng âm lượng, nhưng vẫn ôn tồn giải thích: nếu mọi người đều phải trả tiền như nhau, tại sao một nhóm người lại được phép gây phiền phức, còn những người khác phải chịu đựng. Muốn được yên tĩnh là mong muốn tự nhiên và cơ bản của con người, còn gây ồn ào trong lúc ăn uống mới là nhu cầu đặc biệt. Cho nên nhóm gia đình trẻ mới cần phải vào phòng VIP.
[...]
Nhiều năm nay tôi cũng thường gặp phải sự phá ngang của trẻ em hoặc những người trẻ tuổi ồn ào tại các buổi hòa nhạc hay biểu diễn văn nghệ. Nhiều người cho rằng hiện tượng này chỉ là biểu hiện của những khuynh hướng khác nhau giữa thế hệ trẻ và người lớn tuổi trong không gian công cộng. Nhưng tôi không nghĩ vậy, tôi cho rằng đó là sự giao tranh giữa có văn hóa và thiếu văn hóa.
[...]
Từ trải nghiệm cá nhân, tôi thấy không phải người nhiều tiền thì có văn hóa hơn người khác, và ngược lại. Tương tự, không phải các quốc gia giàu có thì văn hóa phát triển hơn. Cho nên, ngay cả khi chúng ta có ý chí, và sẵn sàng đổ nhiều tiền vào phát triển văn hóa, thì như thế cũng là chưa đủ. Tiền bạc có thể giúp con người đi du lịch nhiều nơi, nếm trải nhiều thứ, nhưng không có nghĩa là người đó biết tận hưởng và trở nên văn hóa hơn. Trong một số tình huống, có nhiều tiền lại khiến con người phô bày ra sự khuyết thiếu ở họ, thậm chí phá đi không gian văn hóa những nơi họ chạm đến.
[...]
Tôi (...) chỉ muốn nhấn mạnh một khía cạnh - chấn hưng văn hóa từ quy mô gia đình. Một gia đình có văn hóa không nhất thiết phải là tập hợp những thành viên có bằng cấp và trình độ. Trước hết, gia đình đó phải là nơi liên tục thiết lập và vun vén các giá trị cơ bản, tối thiểu ở từng cá nhân. Trong gia đình đó, mỗi người đều biết được làm gì và nên làm gì khi ở phòng khách, phòng ăn, phòng riêng, hay ngoài sân vườn. Trong gia đình đó, mỗi người biết giờ nào nên yên tĩnh, giờ nào có thể trò chuyện, giờ nào dành cho vận động thể thao... Trong gia đình đó, từng đứa trẻ đều được dạy dỗ để biết rằng, bước chân ra khỏi nhà, là phải tuân theo những chuẩn mực chung của xã hội... và tôn trọng người khác chính là tôn trọng bản thân.
[...]
Văn hóa không phải là món trang sức mua được bằng tiền, kể cả nhiều tiền, mà là những giá trị cần sự vun đắp, nuôi dưỡng công phu và dài lâu.”
“Tối thứ bảy, tôi ăn tối ở một nhà hàng sang trọng. Quán đông, nhưng tất cả đều chuyện trò với âm lượng vừa phải nên không gian khá dễ chịu, thoải mái.
Thế rồi có một nhóm gia đình trẻ bước vào. Người lớn nói chuyện huyên náo còn mấy đứa trẻ chạy nhảy, thi thoảng gọi nhau với những tiếng hét chói tai. Nhiều thực khách bắt đầu khó chịu, một số thể hiện thái độ bằng cái nhìn bất bình hoặc ái ngại về phía lũ trẻ. Một phụ nữ trong nhóm nhận ra những biểu hiện đó, miễn cưỡng nhắc nhở, nhưng đám nhỏ trật tự được phút chốc rồi lại ầm ĩ lên. Cuối cùng một thực khách trung tuổi lên tiếng, yêu cầu họ phải có trách nhiệm giữ trật tự. Trước đề nghị trực diện này, một đại diện gia đình tuyên bố đây là không gian chung, mọi người đều phải trả tiền như nhau nên không ai được đòi hỏi gì từ ai cả. Người này chốt lại với thái độ thách thức “Muốn yên tĩnh thì vào phòng VIP”.
Thực khách trung tuổi tăng âm lượng, nhưng vẫn ôn tồn giải thích: nếu mọi người đều phải trả tiền như nhau, tại sao một nhóm người lại được phép gây phiền phức, còn những người khác phải chịu đựng. Muốn được yên tĩnh là mong muốn tự nhiên và cơ bản của con người, còn gây ồn ào trong lúc ăn uống mới là nhu cầu đặc biệt. Cho nên nhóm gia đình trẻ mới cần phải vào phòng VIP.
[...]
Nhiều năm nay tôi cũng thường gặp phải sự phá ngang của trẻ em hoặc những người trẻ tuổi ồn ào tại các buổi hòa nhạc hay biểu diễn văn nghệ. Nhiều người cho rằng hiện tượng này chỉ là biểu hiện của những khuynh hướng khác nhau giữa thế hệ trẻ và người lớn tuổi trong không gian công cộng. Nhưng tôi không nghĩ vậy, tôi cho rằng đó là sự giao tranh giữa có văn hóa và thiếu văn hóa.
[...]
Từ trải nghiệm cá nhân, tôi thấy không phải người nhiều tiền thì có văn hóa hơn người khác, và ngược lại. Tương tự, không phải các quốc gia giàu có thì văn hóa phát triển hơn. Cho nên, ngay cả khi chúng ta có ý chí, và sẵn sàng đổ nhiều tiền vào phát triển văn hóa, thì như thế cũng là chưa đủ. Tiền bạc có thể giúp con người đi du lịch nhiều nơi, nếm trải nhiều thứ, nhưng không có nghĩa là người đó biết tận hưởng và trở nên văn hóa hơn. Trong một số tình huống, có nhiều tiền lại khiến con người phô bày ra sự khuyết thiếu ở họ, thậm chí phá đi không gian văn hóa những nơi họ chạm đến.
[...]
Tôi (...) chỉ muốn nhấn mạnh một khía cạnh - chấn hưng văn hóa từ quy mô gia đình. Một gia đình có văn hóa không nhất thiết phải là tập hợp những thành viên có bằng cấp và trình độ. Trước hết, gia đình đó phải là nơi liên tục thiết lập và vun vén các giá trị cơ bản, tối thiểu ở từng cá nhân. Trong gia đình đó, mỗi người đều biết được làm gì và nên làm gì khi ở phòng khách, phòng ăn, phòng riêng, hay ngoài sân vườn. Trong gia đình đó, mỗi người biết giờ nào nên yên tĩnh, giờ nào có thể trò chuyện, giờ nào dành cho vận động thể thao... Trong gia đình đó, từng đứa trẻ đều được dạy dỗ để biết rằng, bước chân ra khỏi nhà, là phải tuân theo những chuẩn mực chung của xã hội... và tôn trọng người khác chính là tôn trọng bản thân.
[...]
Văn hóa không phải là món trang sức mua được bằng tiền, kể cả nhiều tiền, mà là những giá trị cần sự vun đắp, nuôi dưỡng công phu và dài lâu.”
(Trích Tiền nào mua văn hoá? - Thế Công, theo vnexpress.net)
Thực hiện các yêu cầu:
Câu 1 [704707]: Đoạn trích gồm các nội dung nào? Chỉ ra các phần của đoạn trích.
Nội dung đoạn trích gồm 4 phần:
- Phần thứ nhất (từ đầu đến sự giao tranh giữa có văn hoá và thiếu văn hoá): Nêu thực trạng về sự xuống cấp trong văn hoá ứng xử của con người trong không gian công cộng.
- Phần thứ hai (tiếp đến họ chạm đến): Bàn luận về văn hoá ứng xử tại không gian công cộng.
- Phần thứ ba (tiếp đến tôn trọng bản thân): Đề xuất giải pháp để giải quyết vấn đề nghị luận.
- Phần thứ tư (còn lại): Rút ra bài học nhận thức và hành động.
- Phần thứ nhất (từ đầu đến sự giao tranh giữa có văn hoá và thiếu văn hoá): Nêu thực trạng về sự xuống cấp trong văn hoá ứng xử của con người trong không gian công cộng.
- Phần thứ hai (tiếp đến họ chạm đến): Bàn luận về văn hoá ứng xử tại không gian công cộng.
- Phần thứ ba (tiếp đến tôn trọng bản thân): Đề xuất giải pháp để giải quyết vấn đề nghị luận.
- Phần thứ tư (còn lại): Rút ra bài học nhận thức và hành động.
Câu 2 [704708]: Trong đoạn trích, người viết đã đưa ra các dẫn chứng nào để minh hoạ cho những ứng xử thiếu văn hoá?
Trong đoạn trích, người viết đã đưa ra các dẫn chứng để minh hoạ cho những ứng xử thiếu văn hoá:
- Câu chuyện về nhóm gia đình trẻ gây ồn ào tại một nhà hàng sang trọng.
- Sự phá ngang của trẻ em hoặc những người trẻ tuổi ồn ào tại các buổi hòa nhạc hay biểu diễn văn nghệ.
- Câu chuyện về nhóm gia đình trẻ gây ồn ào tại một nhà hàng sang trọng.
- Sự phá ngang của trẻ em hoặc những người trẻ tuổi ồn ào tại các buổi hòa nhạc hay biểu diễn văn nghệ.
Câu 3 [704709]: Người viết đã thể hiện thái độ gì khi kể lại câu chuyện ở nhà hàng sang trọng?
- Thái độ của tác giả khi kể lại câu chuyện ở nhà hàng sang trọng:
+ Bất bình trước hành vi thiếu văn hoá của nhóm gia đình trẻ.
+ Đồng tình với những người bị ảnh hưởng bởi hành vi này (Dù kể lại sự việc diễn ra một cách trung thực, khách quan song người viết vẫn kín đáo thể hiện suy nghĩ của mình qua các chi tiết bộc lộ trạng thái tâm lí: Quán đông, nhưng tất cả đều chuyện trò với âm lượng vừa phải nên không gian khá dễ chịu, thoải mái; đồng tình với phản ứng của vị thực khách trung tuổi: Thực khách trung tuổi tăng âm lượng, nhưng vẫn ôn tồn giải thích).
+ Bất bình trước hành vi thiếu văn hoá của nhóm gia đình trẻ.
+ Đồng tình với những người bị ảnh hưởng bởi hành vi này (Dù kể lại sự việc diễn ra một cách trung thực, khách quan song người viết vẫn kín đáo thể hiện suy nghĩ của mình qua các chi tiết bộc lộ trạng thái tâm lí: Quán đông, nhưng tất cả đều chuyện trò với âm lượng vừa phải nên không gian khá dễ chịu, thoải mái; đồng tình với phản ứng của vị thực khách trung tuổi: Thực khách trung tuổi tăng âm lượng, nhưng vẫn ôn tồn giải thích).
Câu 4 [704710]: Người viết bộc lộ quan điểm gì khi bàn về khía cạnh chấn hưng văn hóa từ quy mô gia đình?
- Quan điểm của người viết khi bàn về khía cạnh chấn hưng văn hóa từ quy mô gia đình: Khẳng định, đề cao vai trò của gia đình trong việc góp phần tạo nên văn hoá cộng đồng vì trong từng gia đình:
+ mỗi người đều biết được làm gì và nên làm gì khi ở phòng khách, phòng ăn, phòng riêng, hay ngoài sân vườn;
+ mỗi người biết giờ nào nên yên tĩnh, giờ nào có thể trò chuyện, giờ nào dành cho vận động thể thao...;
+ từng đứa trẻ đều được dạy dỗ để biết rằng, bước chân ra khỏi nhà, là phải tuân theo những chuẩn mực chung của xã hội... và tôn trọng người khác chính là tôn trọng bản thân.
⟶ Điều này cũng có nghĩa là văn hoá cộng đồng được hình thành từ văn hoá của mỗi cá nhân trong mỗi gia đình.
+ mỗi người đều biết được làm gì và nên làm gì khi ở phòng khách, phòng ăn, phòng riêng, hay ngoài sân vườn;
+ mỗi người biết giờ nào nên yên tĩnh, giờ nào có thể trò chuyện, giờ nào dành cho vận động thể thao...;
+ từng đứa trẻ đều được dạy dỗ để biết rằng, bước chân ra khỏi nhà, là phải tuân theo những chuẩn mực chung của xã hội... và tôn trọng người khác chính là tôn trọng bản thân.
⟶ Điều này cũng có nghĩa là văn hoá cộng đồng được hình thành từ văn hoá của mỗi cá nhân trong mỗi gia đình.
Câu 5 [704711]: Anh/ Chị có đồng tình với ý kiến cho rằng: Văn hóa không phải là món trang sức mua được bằng tiền, kể cả nhiều tiền, mà là những giá trị cần sự vun đắp, nuôi dưỡng công phu và dài lâu không? Vì sao?
Thí sinh bày tỏ quan điểm đồng tình/ không đồng tình/ đồng tình một phần với ý kiến cho rằng Văn hóa không phải là món trang sức mua được bằng tiền, kể cả nhiều tiền, mà là những giá trị cần sự vun đắp, nuôi dưỡng công phu và dài lâu; đồng thời lí giải hợp lí, thuyết phục nguyên do. Chẳng hạn:
- Tôi đồng tình với ý kiến, vì:
+ Văn hóa được hình thành từ những hành vi, thái độ, cách ứng xử của con người trong cuộc sống hàng ngày. Việc hình thành những thói quen tốt, những giá trị sống tích cực đòi hỏi thời gian và sự rèn luyện không ngừng.
+ Văn hóa không phải là vật chất, không thể mua bán được. Nó là những giá trị tinh thần sâu sắc, được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.
+ Việc xây dựng một xã hội văn minh là trách nhiệm của mỗi cá nhân, gia đình và cộng đồng.
Hoặc:
- Tôi không đồng tình với ý kiến, vì:
+ Tiền bạc góp phần thúc đẩy sự phát triển văn hóa; các gia đình hoặc cá nhân có điều kiện tiếp cận giáo dục chất lượng, học hỏi và phát triển bản thân, từ đó nâng cao ý thức và hành vi văn hóa.
+ Tiền bạc tạo cơ hội để giao lưu và tiếp nhận văn hóa: Khả năng tài chính giúp mọi người đi du lịch, trải nghiệm và học hỏi từ các nền văn hóa khác nhau; làm giàu tri thức và mở rộng tầm nhìn văn hóa của cá nhân.
+ Tiền bạc có thể nuôi dưỡng và gìn giữ văn hóa: Nhiều giá trị văn hóa truyền thống có nguy cơ mai một nếu không có nguồn lực tài chính để bảo tồn, quảng bá và phát triển. Các nghệ sĩ, nhà nghiên cứu văn hóa cần được hỗ trợ tài chính để sáng tạo và duy trì các giá trị nghệ thuật, văn hóa.
Hoặc:
- Tôi vừa đồng tình vừa không đồng tình với ý kiến.
- Thí sinh kết hợp lí do ở hai gợi ý trên để trả lời.
- Tôi đồng tình với ý kiến, vì:
+ Văn hóa được hình thành từ những hành vi, thái độ, cách ứng xử của con người trong cuộc sống hàng ngày. Việc hình thành những thói quen tốt, những giá trị sống tích cực đòi hỏi thời gian và sự rèn luyện không ngừng.
+ Văn hóa không phải là vật chất, không thể mua bán được. Nó là những giá trị tinh thần sâu sắc, được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.
+ Việc xây dựng một xã hội văn minh là trách nhiệm của mỗi cá nhân, gia đình và cộng đồng.
Hoặc:
- Tôi không đồng tình với ý kiến, vì:
+ Tiền bạc góp phần thúc đẩy sự phát triển văn hóa; các gia đình hoặc cá nhân có điều kiện tiếp cận giáo dục chất lượng, học hỏi và phát triển bản thân, từ đó nâng cao ý thức và hành vi văn hóa.
+ Tiền bạc tạo cơ hội để giao lưu và tiếp nhận văn hóa: Khả năng tài chính giúp mọi người đi du lịch, trải nghiệm và học hỏi từ các nền văn hóa khác nhau; làm giàu tri thức và mở rộng tầm nhìn văn hóa của cá nhân.
+ Tiền bạc có thể nuôi dưỡng và gìn giữ văn hóa: Nhiều giá trị văn hóa truyền thống có nguy cơ mai một nếu không có nguồn lực tài chính để bảo tồn, quảng bá và phát triển. Các nghệ sĩ, nhà nghiên cứu văn hóa cần được hỗ trợ tài chính để sáng tạo và duy trì các giá trị nghệ thuật, văn hóa.
Hoặc:
- Tôi vừa đồng tình vừa không đồng tình với ý kiến.
- Thí sinh kết hợp lí do ở hai gợi ý trên để trả lời.
II. VIẾT (6,0 điểm)
Câu 6 [704712]: (2,0 điểm)
Viết đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) trình bày suy nghĩ của anh/ chị về ý kiến ở phần Đọc hiểu: Tiền bạc có thể giúp con người đi du lịch nhiều nơi, nếm trải nhiều thứ, nhưng không có nghĩa là người đó biết tận hưởng và trở nên văn hóa hơn.
Viết đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) trình bày suy nghĩ của anh/ chị về ý kiến ở phần Đọc hiểu: Tiền bạc có thể giúp con người đi du lịch nhiều nơi, nếm trải nhiều thứ, nhưng không có nghĩa là người đó biết tận hưởng và trở nên văn hóa hơn.
Đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) trình bày suy nghĩ về ý kiến tiền bạc có thể giúp con người đi du lịch nhiều nơi, nếm trải nhiều thứ, nhưng không có nghĩa là người đó biết tận hưởng và trở nên văn hóa hơn có thể được triển khai theo hướng:
- Tiền bạc mở ra cơ hội để con người khám phá thế giới (tri thức nhân loại, du lịch, thưởng thức ẩm thực, học hỏi nhiều điều mới).
- Tuy nhiên, không phải ai có tiền cũng biết cảm nhận vẻ đẹp của nghệ thuật, thiên nhiên, hay giá trị văn hóa. (Một người đến viện bảo tàng nhưng không hiểu ý nghĩa tác phẩm sẽ không thấy giá trị của nó; có những người chỉ du lịch để “khoe khoang” hơn là để học hỏi;...)
- Văn hóa giúp con người nâng cao giá trị sống, rèn luyện nhân cách, và lan tỏa những điều tích cực.
- Tiền bạc tạo ra cơ hội, nhưng nhận thức, học hỏi và trân trọng văn hóa mới mang lại giá trị bền vững. Hãy sử dụng tiền bạc như công cụ, đồng thời nuôi dưỡng tâm hồn để thực sự biết tận hưởng và trở nên văn hóa hơn.
- Tiền bạc mở ra cơ hội để con người khám phá thế giới (tri thức nhân loại, du lịch, thưởng thức ẩm thực, học hỏi nhiều điều mới).
- Tuy nhiên, không phải ai có tiền cũng biết cảm nhận vẻ đẹp của nghệ thuật, thiên nhiên, hay giá trị văn hóa. (Một người đến viện bảo tàng nhưng không hiểu ý nghĩa tác phẩm sẽ không thấy giá trị của nó; có những người chỉ du lịch để “khoe khoang” hơn là để học hỏi;...)
- Văn hóa giúp con người nâng cao giá trị sống, rèn luyện nhân cách, và lan tỏa những điều tích cực.
- Tiền bạc tạo ra cơ hội, nhưng nhận thức, học hỏi và trân trọng văn hóa mới mang lại giá trị bền vững. Hãy sử dụng tiền bạc như công cụ, đồng thời nuôi dưỡng tâm hồn để thực sự biết tận hưởng và trở nên văn hóa hơn.
Câu 7 [1103098]: Viết bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) phân tích bài thơ sau:
Này, cây đại trước hiên nhà
Lặng lẽ xanh và lặng lẽ hoa
Có ông lão nhìn cây ướm tuổi
Ai biết đời cây lặng lẽ già.
Lặng lẽ cả khi vặn trời cơn bão
Cái cây vẫn đứng như là bình yên
Bầy trẻ nhỏ nhặt hoa rơi quanh gốc
Nhặt cả xác ve sầu ướt sũng mưa đêm.
Lặng lẽ cả khi mùa lá úa
Chiếc lá rơi tiếc nuối trong chiều
Cây gầy guộc khô cằn quá thể
Gió run cành lạnh cóng tiếng chim kêu.
Ngôi nhà cũ thay cổng và thay mái
Cây đại già vẫn đó chẳng dời đi
Lặng lẽ đời cây chìm vào góc khuất
Có thể nhìn cây gạn lọc được điều gì.
Nhưng nhiều lúc mình vô tâm chẳng nhớ
Một đời cây làm bóng mát che người
Cây lặng lẽ giữa quay cuồng phố xá
Thả từng chùm hoa trắng dịu dàng rơi.
CÂY ĐẠI TRƯỚC HIÊN NHÀ
(Nguyễn Đức Mậu)
Này, cây đại trước hiên nhà
Lặng lẽ xanh và lặng lẽ hoa
Có ông lão nhìn cây ướm tuổi
Ai biết đời cây lặng lẽ già.
Lặng lẽ cả khi vặn trời cơn bão
Cái cây vẫn đứng như là bình yên
Bầy trẻ nhỏ nhặt hoa rơi quanh gốc
Nhặt cả xác ve sầu ướt sũng mưa đêm.
Lặng lẽ cả khi mùa lá úa
Chiếc lá rơi tiếc nuối trong chiều
Cây gầy guộc khô cằn quá thể
Gió run cành lạnh cóng tiếng chim kêu.
Ngôi nhà cũ thay cổng và thay mái
Cây đại già vẫn đó chẳng dời đi
Lặng lẽ đời cây chìm vào góc khuất
Có thể nhìn cây gạn lọc được điều gì.
Nhưng nhiều lúc mình vô tâm chẳng nhớ
Một đời cây làm bóng mát che người
Cây lặng lẽ giữa quay cuồng phố xá
Thả từng chùm hoa trắng dịu dàng rơi.
(Theo vanvn.vn)
* Giới thiệu tác giả, tác phẩm:
- Tác giả Nguyễn Đức Mậu:
+ Vị trí: một trong những cây bút xuất sắc trưởng thành từ kháng chiến chống Mỹ cứu nước.
+ Phong cách sáng tác:
• Đề tài: chủ yếu về chiến tranh, người lính.
• Lối viết mộc mạc, tài hoa.
- Bài thơ Cây đại trước hiên nhà:
+ Đề tài: thiên nhiên
+ Nhan đề Cây đại trước hiên nhà: dung dị, giàu sức gợi
+ Đối tượng trữ tình (hình tượng nghệ thuật): Cây đại
+ Nhân vật trữ tình: ông lão – người lớn tuổi, hẳn đã trải qua nhiều thăng trầm của cuộc sống, mang trong mình biết bao trải nghiệm và suy tư sâu lắng.
+ Thể thơ: tự do → phù hợp diễn tả, bộc lộ cảm xúc
+ Giọng điệu: bài thơ như lời tâm tình, thủ thỉ của nhân vật trữ tình với cây đại.
* Phân tích bài thơ:
- Hình tượng nghệ thuật cây đại:
+ Sự hiện diện âm thầm trong ngôi nhà:
• Câu thơ mở đầu Này, cây đại trước hiên nhà vang lên thật êm dịu, gần gũi, tựa một cuộc trò chuyện thân mật giữa nhân vật trữ tình và cây đại.
• Hình ảnh cây đại hiện lên chân thực qua các trạng thái: lặng lẽ xanh, lặng lẽ hoa, lặng lẽ già. Cây đại với vòng đời từ lúc xanh tươi, nở hoa đến khi già nua nhưng tất cả đều diễn ra một cách lặng lẽ, không phô trương nhưng luôn hiện diện.
→ Sự trưởng thành và già đi của cây gợi liên tưởng đến vòng đời con người – cũng âm thầm trôi qua theo thời gian, ít khi được để ý hay ghi nhận.
+ Sự hiện diện bình thản, an nhiên trước những khó khăn, thử thách, sự biến chuyển của cuộc sống, của thời gian:
• Những khó khăn, thử thách, sự biến chuyển của cuộc sống, của thời gian:
o Chi tiết vặn trời cơn bão, ướt sũng mưa đêm vừa tả thực, vừa mang nét nghĩa ẩn dụ:
▪ Tả thực: chỉ thời tiết mưa bão, không thuận lợi của tự nhiên.
▪ Ẩn dụ: chỉ những khoảng thời gian khó khăn, trắc trở của cuộc sống.
o Những chi tiết mùa lá úa, chiều, tiếng chim kêu:
▪ mùa lá úa: dấu hiệu của sự tàn phai, già nua.
▪ chiếc lá rơi tiếc nuối trong chiều: chiều là thời điểm cuối ngày, bầu trời đẹp nhưng buồn (Xuân Diệu).
▪ tiếng chim kêu trong cái lạnh cóng: âm thanh yếu ớt, đơn côi giữa không gian hiu hắt, càng làm nổi bật sự khắc nghiệt của thời gian.
o Không chỉ thiên nhiên, đời sống con người cũng biến đổi không ngừng, cụ thể ngôi nhà cũ thay cổng và thay mái. Thiên nhiên đổi thay, cuộc sống cũng có sự biến chuyển, cái cũ mất đi, cái mới xuất hiện. Liệu có sự lãng quên xảy ra?
• Trạng thái của cây đại:
o Trước bao biến động của thiên nhiên, cuộc sống, cây đại hầu như không có sự thay đổi dữ dội nào. Cây không gào thét trước bão giông, không gục ngã hay biến mất, mà vẫn tồn tại bền bỉ trong dáng vẻ âm thầm quen thuộc. Điệp từ lặng lẽ được lặp lại xuyên suốt cả năm khổ thơ, trong đó có ba lần đặt ở đầu câu và hai lần đặt ở đầu khổ đã khắc sâu hình ảnh cây đại sống an nhiên, tự tại, bình thản trước mọi thử thách. Sự lặp lại ấy không gây nặng nề mà trái lại tạo nên nhịp điệu trầm lắng, làm nổi bật một vẻ đẹp không phô trương, không ồn ào nhưng bền vững và đáng trân trọng.
o Nhưng sự lặng lẽ của cây không hề vô ích, ngược lại, cây vẫn âm thầm cống hiến cho đời: làm bóng mát che người, thả từng chùm hoa trắng dịu dàng rơi. Cây không hề dời đổi, vẫn đứng đó, tiếp tục hiến dâng mà không cần ghi nhận. Giữa cái quay cuồng phố xá, hình ảnh cây đại ấy hiện lên thật bình yên, đẹp đẽ và giàu sức gợi.
o Cây đại không chỉ gắn bó với nhân vật trữ tình – ông lão mà còn trở thành một phần của tuổi thơ trẻ nhỏ. Thật ấm áp khi hình ảnh Bầy trẻ nhỏ nhặt hoa rơi quanh gốc / Nhặt cả xác ve sầu ướt sũng mưa đêm xuất hiện. Câu thơ vừa tả thực cảnh các em vui chơi quanh gốc cây, vừa gợi nhắc những ký ức hồn nhiên, trong trẻo của tuổi thơ, khi trẻ con say sưa khám phá thế giới xung quanh dưới bóng mát. Cây như người bạn âm thầm, dịu dàng, luôn đồng hành và lưu giữ những khoảnh khắc bình dị nhưng đầy ý nghĩa.
→ Cây đại là một phần của đời sống, vừa kiên cường bền bỉ trước thử thách, vừa hiến dâng âm thầm cho con người, vừa gắn kết với ký ức tuổi thơ, trở thành biểu tượng của vẻ đẹp lặng lẽ, nhân hậu và bền bỉ giữa cuộc đời.
- Chủ đề của bài thơ:
+ Nhưng nhiều lúc mình vô tâm chẳng nhớ (thái độ của con người): Cây đại gắn bó với con người, góp phần đem lại vẻ đẹp, giá trị cho cuộc sống. Vậy mà con người nhiều lúc vô tâm chẳng nhớ. Đây là một thực trạng thường hiện. Con người luôn đề cao bản thân nhưng thực chất lại sống chẳng xứng đáng với chữ “Người” viết hoa.
→ Qua đó, mối quan hệ giữa thiên nhiên và con người hiện rõ: thiên nhiên yêu thương, bao bọc và che chở con người, trong khi con người đôi lúc lại chẳng mảy may quan tâm hay trân trọng. Tác giả gửi đến bạn đọc một lời nhắc nhở nhẹ nhàng nhưng sâu sắc: hãy yêu thương thiên nhiên, biết trân trọng và điều chỉnh cách ứng xử của mình để sống hài hòa, có trách nhiệm với thế giới xung quanh.
<*> Liên hệ:
▪ Hoa dâu da (Cao Xuân Sơn): Cũng giống như cây đại, cây dâu da trong bài thơ cùng tên của Cao Xuân Sơn cũng hiện lên với vẻ đẹp lặng lẽ, âm thầm nhưng đầy sức sống. Đáng tiếc, ở cả hai bài thơ, thiên nhiên đều bị con người lãng quên: hoa bao mùa đã vậy, chỉ ta quên…
* Đánh giá chung:
- Với thể thơ tự do, ngôn từ giàu hình ảnh và sức gợi, tác giả đã khắc họa thành công vẻ đẹp bình yên, tự tại cùng những cống hiến thầm lặng của cây đại. Cây hiện lên không chỉ là hình ảnh thiên nhiên vô tri mà còn đầy sức sống, gần gũi và giàu ý nghĩa nhân văn.
- Những dòng thơ cũng đồng thời gửi đến bạn đọc lời nhắc nhở nhẹ nhàng mà sâu sắc về lối sống của con người: Hãy trân trọng thiên nhiên và sống hài hòa, có trách nhiệm với thế giới quanh mình.
- Tác giả Nguyễn Đức Mậu:
+ Vị trí: một trong những cây bút xuất sắc trưởng thành từ kháng chiến chống Mỹ cứu nước.
+ Phong cách sáng tác:
• Đề tài: chủ yếu về chiến tranh, người lính.
• Lối viết mộc mạc, tài hoa.
- Bài thơ Cây đại trước hiên nhà:
+ Đề tài: thiên nhiên
+ Nhan đề Cây đại trước hiên nhà: dung dị, giàu sức gợi
+ Đối tượng trữ tình (hình tượng nghệ thuật): Cây đại
+ Nhân vật trữ tình: ông lão – người lớn tuổi, hẳn đã trải qua nhiều thăng trầm của cuộc sống, mang trong mình biết bao trải nghiệm và suy tư sâu lắng.
+ Thể thơ: tự do → phù hợp diễn tả, bộc lộ cảm xúc
+ Giọng điệu: bài thơ như lời tâm tình, thủ thỉ của nhân vật trữ tình với cây đại.
* Phân tích bài thơ:
- Hình tượng nghệ thuật cây đại:
+ Sự hiện diện âm thầm trong ngôi nhà:
• Câu thơ mở đầu Này, cây đại trước hiên nhà vang lên thật êm dịu, gần gũi, tựa một cuộc trò chuyện thân mật giữa nhân vật trữ tình và cây đại.
• Hình ảnh cây đại hiện lên chân thực qua các trạng thái: lặng lẽ xanh, lặng lẽ hoa, lặng lẽ già. Cây đại với vòng đời từ lúc xanh tươi, nở hoa đến khi già nua nhưng tất cả đều diễn ra một cách lặng lẽ, không phô trương nhưng luôn hiện diện.
→ Sự trưởng thành và già đi của cây gợi liên tưởng đến vòng đời con người – cũng âm thầm trôi qua theo thời gian, ít khi được để ý hay ghi nhận.
+ Sự hiện diện bình thản, an nhiên trước những khó khăn, thử thách, sự biến chuyển của cuộc sống, của thời gian:
• Những khó khăn, thử thách, sự biến chuyển của cuộc sống, của thời gian:
o Chi tiết vặn trời cơn bão, ướt sũng mưa đêm vừa tả thực, vừa mang nét nghĩa ẩn dụ:
▪ Tả thực: chỉ thời tiết mưa bão, không thuận lợi của tự nhiên.
▪ Ẩn dụ: chỉ những khoảng thời gian khó khăn, trắc trở của cuộc sống.
o Những chi tiết mùa lá úa, chiều, tiếng chim kêu:
▪ mùa lá úa: dấu hiệu của sự tàn phai, già nua.
▪ chiếc lá rơi tiếc nuối trong chiều: chiều là thời điểm cuối ngày, bầu trời đẹp nhưng buồn (Xuân Diệu).
▪ tiếng chim kêu trong cái lạnh cóng: âm thanh yếu ớt, đơn côi giữa không gian hiu hắt, càng làm nổi bật sự khắc nghiệt của thời gian.
o Không chỉ thiên nhiên, đời sống con người cũng biến đổi không ngừng, cụ thể ngôi nhà cũ thay cổng và thay mái. Thiên nhiên đổi thay, cuộc sống cũng có sự biến chuyển, cái cũ mất đi, cái mới xuất hiện. Liệu có sự lãng quên xảy ra?
• Trạng thái của cây đại:
o Trước bao biến động của thiên nhiên, cuộc sống, cây đại hầu như không có sự thay đổi dữ dội nào. Cây không gào thét trước bão giông, không gục ngã hay biến mất, mà vẫn tồn tại bền bỉ trong dáng vẻ âm thầm quen thuộc. Điệp từ lặng lẽ được lặp lại xuyên suốt cả năm khổ thơ, trong đó có ba lần đặt ở đầu câu và hai lần đặt ở đầu khổ đã khắc sâu hình ảnh cây đại sống an nhiên, tự tại, bình thản trước mọi thử thách. Sự lặp lại ấy không gây nặng nề mà trái lại tạo nên nhịp điệu trầm lắng, làm nổi bật một vẻ đẹp không phô trương, không ồn ào nhưng bền vững và đáng trân trọng.
o Nhưng sự lặng lẽ của cây không hề vô ích, ngược lại, cây vẫn âm thầm cống hiến cho đời: làm bóng mát che người, thả từng chùm hoa trắng dịu dàng rơi. Cây không hề dời đổi, vẫn đứng đó, tiếp tục hiến dâng mà không cần ghi nhận. Giữa cái quay cuồng phố xá, hình ảnh cây đại ấy hiện lên thật bình yên, đẹp đẽ và giàu sức gợi.
o Cây đại không chỉ gắn bó với nhân vật trữ tình – ông lão mà còn trở thành một phần của tuổi thơ trẻ nhỏ. Thật ấm áp khi hình ảnh Bầy trẻ nhỏ nhặt hoa rơi quanh gốc / Nhặt cả xác ve sầu ướt sũng mưa đêm xuất hiện. Câu thơ vừa tả thực cảnh các em vui chơi quanh gốc cây, vừa gợi nhắc những ký ức hồn nhiên, trong trẻo của tuổi thơ, khi trẻ con say sưa khám phá thế giới xung quanh dưới bóng mát. Cây như người bạn âm thầm, dịu dàng, luôn đồng hành và lưu giữ những khoảnh khắc bình dị nhưng đầy ý nghĩa.
→ Cây đại là một phần của đời sống, vừa kiên cường bền bỉ trước thử thách, vừa hiến dâng âm thầm cho con người, vừa gắn kết với ký ức tuổi thơ, trở thành biểu tượng của vẻ đẹp lặng lẽ, nhân hậu và bền bỉ giữa cuộc đời.
- Chủ đề của bài thơ:
+ Nhưng nhiều lúc mình vô tâm chẳng nhớ (thái độ của con người): Cây đại gắn bó với con người, góp phần đem lại vẻ đẹp, giá trị cho cuộc sống. Vậy mà con người nhiều lúc vô tâm chẳng nhớ. Đây là một thực trạng thường hiện. Con người luôn đề cao bản thân nhưng thực chất lại sống chẳng xứng đáng với chữ “Người” viết hoa.
→ Qua đó, mối quan hệ giữa thiên nhiên và con người hiện rõ: thiên nhiên yêu thương, bao bọc và che chở con người, trong khi con người đôi lúc lại chẳng mảy may quan tâm hay trân trọng. Tác giả gửi đến bạn đọc một lời nhắc nhở nhẹ nhàng nhưng sâu sắc: hãy yêu thương thiên nhiên, biết trân trọng và điều chỉnh cách ứng xử của mình để sống hài hòa, có trách nhiệm với thế giới xung quanh.
<*> Liên hệ:
▪ Hoa dâu da (Cao Xuân Sơn): Cũng giống như cây đại, cây dâu da trong bài thơ cùng tên của Cao Xuân Sơn cũng hiện lên với vẻ đẹp lặng lẽ, âm thầm nhưng đầy sức sống. Đáng tiếc, ở cả hai bài thơ, thiên nhiên đều bị con người lãng quên: hoa bao mùa đã vậy, chỉ ta quên…
* Đánh giá chung:
- Với thể thơ tự do, ngôn từ giàu hình ảnh và sức gợi, tác giả đã khắc họa thành công vẻ đẹp bình yên, tự tại cùng những cống hiến thầm lặng của cây đại. Cây hiện lên không chỉ là hình ảnh thiên nhiên vô tri mà còn đầy sức sống, gần gũi và giàu ý nghĩa nhân văn.
- Những dòng thơ cũng đồng thời gửi đến bạn đọc lời nhắc nhở nhẹ nhàng mà sâu sắc về lối sống của con người: Hãy trân trọng thiên nhiên và sống hài hòa, có trách nhiệm với thế giới quanh mình.