I. ĐỌC HIỂU (4,0 điểm)
Đọc văn bản:
(2) Nhưng vũ trụ ảo ấy, giờ đây dường như đã và đang biến thành vòi rồng hút cạn năng lượng sống của con người.
(3) Cho dù điện thoại thông minh có tính năng báo cho bạn thời lượng bạn bỏ ra cho mạng xã hội mỗi ngày, tăng giảm bao nhiêu phần trăm so với tuần trước, rất ít người nhận ra chứng nghiện mạng của bản thân. Điện thoại đã thành thiết bị bất ly thân. Một đứa trẻ của thế hệ Alpha thường hay cáu kỉnh một cách vô thức vào thời điểm liền sau khi bị dứt khỏi thiết bị kết nối.
(4) Cùng với hậu đại dịch, kết nối không ngừng nghỉ, hội chứng sợ bỏ lỡ đang dần làm suy kiệt năng lượng sống của nhiều người, nhất là người trẻ. Ta có cảm giác biết tất cả mà cũng lơ mơ tất cả. Ta thấy mình bận bịu không dứt ra được mà thực ra không hoàn thành được cụ thể công việc gì. Ta đánh mất trạng thái tận hưởng trọn vẹn khoảnh khắc sự kiện diễn ra vì còn bận quay phim lại hay livestream và ngóng những phản hồi. Ngay cả trò chơi bóng đá, khi lạm dụng công nghệ để mong biến nó thành một trò chơi chính xác, cũng đánh mất đi sự hấp dẫn, đánh mất kí ức và chất liệu để làm nên những huyền thoại, để rồi biến thành câu chuyện khô khan không còn được kể mãi như đã từng nữa. Ngày - đêm không còn sự phân biệt và con người hôm nay sống trên tất cả các múi giờ. Những con người ở những nơi khác nhau, rất xa xôi nhưng lại thường chia sẻ chung một giá trị nào đó gần như đồng thời, xóa nhòa bản sắc.
(5) Vũ trụ ảo đang là dạng vòi rồng hút cạn năng lượng sống với thế giới thực cùng đủ năm giác quan của con người. Những nhân viên công sở mệt nhoài ngay cả khi chưa đến văn phòng vì tiếng “nổ” của tin nhắn, của tệp dữ liệu đổ về trên điện thoại qua các ứng dụng miễn phí. Những hội nhóm học trò rối loạn bởi thông tin vô nghĩa trộn lẫn, đẩy trôi những thông tin thiết yếu. Suy kiệt cả thể chất lẫn tinh thần, nhưng gần như không thể tự mình ngắt kết nối.
(6) Nếu bạn còn nhận ra mình đang bơi trong đại dương thông tin, đang suy kiệt trong những kết nối hút cạn dần năng lượng, bạn hãy nhớ con người còn có thế giới tự nhiên. Thiên nhiên là những vòi rồng, tiếp thêm năng lượng sống cho con người. Bạn có thể tắm nắng, tắm biển, tắm rừng, tắm trong ngọn gió trời. Bạn có thể xây dựng kí ức và huyền thoại dựa trên cả những lầm lạc, sai sót tự nhiên của con người.
(7) Con người vốn và nên bơi trong vũ trụ tự nhiên. Vũ trụ ảo chỉ nên là một dạng thức phương tiện để làm tăng thêm tiện nghi, không nên là một nơi để ta làm suy kiệt và đánh đắm chính mình.
MỘT LỜI NHẮC BẢN THÂN BÊN CHIẾC ĐIỆN THOẠI THÔNG MINH
(Hà Nhân)
(1) Thế giới ảo tiến hóa cuồn cuộn, đến giờ đã thành vũ trụ ảo. Vũ trụ ấy cũng dần bao la, vô cùng vô tận và không kém phần bí ẩn với con người hiện đại.(2) Nhưng vũ trụ ảo ấy, giờ đây dường như đã và đang biến thành vòi rồng hút cạn năng lượng sống của con người.
(3) Cho dù điện thoại thông minh có tính năng báo cho bạn thời lượng bạn bỏ ra cho mạng xã hội mỗi ngày, tăng giảm bao nhiêu phần trăm so với tuần trước, rất ít người nhận ra chứng nghiện mạng của bản thân. Điện thoại đã thành thiết bị bất ly thân. Một đứa trẻ của thế hệ Alpha thường hay cáu kỉnh một cách vô thức vào thời điểm liền sau khi bị dứt khỏi thiết bị kết nối.
(4) Cùng với hậu đại dịch, kết nối không ngừng nghỉ, hội chứng sợ bỏ lỡ đang dần làm suy kiệt năng lượng sống của nhiều người, nhất là người trẻ. Ta có cảm giác biết tất cả mà cũng lơ mơ tất cả. Ta thấy mình bận bịu không dứt ra được mà thực ra không hoàn thành được cụ thể công việc gì. Ta đánh mất trạng thái tận hưởng trọn vẹn khoảnh khắc sự kiện diễn ra vì còn bận quay phim lại hay livestream và ngóng những phản hồi. Ngay cả trò chơi bóng đá, khi lạm dụng công nghệ để mong biến nó thành một trò chơi chính xác, cũng đánh mất đi sự hấp dẫn, đánh mất kí ức và chất liệu để làm nên những huyền thoại, để rồi biến thành câu chuyện khô khan không còn được kể mãi như đã từng nữa. Ngày - đêm không còn sự phân biệt và con người hôm nay sống trên tất cả các múi giờ. Những con người ở những nơi khác nhau, rất xa xôi nhưng lại thường chia sẻ chung một giá trị nào đó gần như đồng thời, xóa nhòa bản sắc.
(5) Vũ trụ ảo đang là dạng vòi rồng hút cạn năng lượng sống với thế giới thực cùng đủ năm giác quan của con người. Những nhân viên công sở mệt nhoài ngay cả khi chưa đến văn phòng vì tiếng “nổ” của tin nhắn, của tệp dữ liệu đổ về trên điện thoại qua các ứng dụng miễn phí. Những hội nhóm học trò rối loạn bởi thông tin vô nghĩa trộn lẫn, đẩy trôi những thông tin thiết yếu. Suy kiệt cả thể chất lẫn tinh thần, nhưng gần như không thể tự mình ngắt kết nối.
(6) Nếu bạn còn nhận ra mình đang bơi trong đại dương thông tin, đang suy kiệt trong những kết nối hút cạn dần năng lượng, bạn hãy nhớ con người còn có thế giới tự nhiên. Thiên nhiên là những vòi rồng, tiếp thêm năng lượng sống cho con người. Bạn có thể tắm nắng, tắm biển, tắm rừng, tắm trong ngọn gió trời. Bạn có thể xây dựng kí ức và huyền thoại dựa trên cả những lầm lạc, sai sót tự nhiên của con người.
(7) Con người vốn và nên bơi trong vũ trụ tự nhiên. Vũ trụ ảo chỉ nên là một dạng thức phương tiện để làm tăng thêm tiện nghi, không nên là một nơi để ta làm suy kiệt và đánh đắm chính mình.
(Theo Hoa học trò, số 1398, ra ngày 19/12/2022)
Thực hiện các yêu cầu:
Câu 1 [704721]: Nêu phương thức biểu đạt chính của đoạn trích.
Phương thức biểu đạt chính của đoạn trích: nghị luận.
Câu 2 [704722]: Theo bài viết, một đứa trẻ thuộc thế hệ Alpha thường có phản ứng ra sao sau khi bị dứt khỏi thiết bị kết nối?
Theo bài viết, một đứa trẻ thuộc thế hệ Alpha thường hay cáu kỉnh một cách vô thức vào thời điểm liền sau khi bị dứt khỏi thiết bị kết nối.
Câu 3 [704723]: Chỉ ra tác dụng phép so sánh được sử dụng trong câu văn: Thiên nhiên là những vòi rồng, tiếp thêm năng lượng sống cho con người.
- Phép so sánh được sử dụng trong câu văn: Thiên nhiên - những vòi rồng tiếp thêm năng lượng cho con người.
- Tác dụng:
+ Góp phần làm cho lời văn sinh động, hấp dẫn, giàu sức gợi hình, gợi cảm.
+ Nhấn mạnh vai trò quan trọng của thiên nhiên đối với con người: Hình ảnh những vòi rồng cùng cụm động từ tiếp thêm năng lượng sống tô đậm khả năng tác động mạnh mẽ của thiên nhiên tới con người.
+ Góp phần thể hiện thái độ trân trọng, đề cao thiên nhiên và tài năng của tác giả.
- Tác dụng:
+ Góp phần làm cho lời văn sinh động, hấp dẫn, giàu sức gợi hình, gợi cảm.
+ Nhấn mạnh vai trò quan trọng của thiên nhiên đối với con người: Hình ảnh những vòi rồng cùng cụm động từ tiếp thêm năng lượng sống tô đậm khả năng tác động mạnh mẽ của thiên nhiên tới con người.
+ Góp phần thể hiện thái độ trân trọng, đề cao thiên nhiên và tài năng của tác giả.
Câu 4 [704724]: Nêu ý nghĩa của việc lặp đi lặp lại diễn đạt: vũ trụ ảo (...) đã và đang biến thành vòi rồng hút cạn năng lượng sống của con người; Vũ trụ ảo đang là dạng vòi rồng hút cạn năng lượng sống với thế giới thực cùng đủ năm giác quan của con người.
Ý nghĩa của việc lặp đi lặp lại diễn đạt: vũ trụ ảo (...) đã và đang biến thành vòi rồng hút cạn năng lượng sống của con người; Vũ trụ ảo đang là dạng vòi rồng hút cạn năng lượng sống với thế giới thực cùng đủ năm giác quan của con người.
- Tạo nhịp điệu cho lời văn.
- Nhấn mạnh sức tác động thiếu tích cực của vũ trụ ảo đối với con người: đã và đang biến thành vòi rồng hút cạn năng lượng sống của con người; hút cạn năng lượng sống với thế giới thực.
- Cảnh báo những tác động tiêu cực của thế giới ảo đối với con người trong xã hội hiện đại.
- Tạo nhịp điệu cho lời văn.
- Nhấn mạnh sức tác động thiếu tích cực của vũ trụ ảo đối với con người: đã và đang biến thành vòi rồng hút cạn năng lượng sống của con người; hút cạn năng lượng sống với thế giới thực.
- Cảnh báo những tác động tiêu cực của thế giới ảo đối với con người trong xã hội hiện đại.
Câu 5 [706117]: Anh/Chị có đồng tình với ý kiến cho rằng Vũ trụ ảo chỉ nên là một dạng thức phương tiện để làm tăng thêm tiện nghi, không nên là một nơi để ta làm suy kiệt và đánh đắm chính mình không? Vì sao?
Thí sinh có thể đồng tình/ không đồng tình/ đồng tình một phần với ý kiến cho rằng Vũ trụ ảo chỉ nên là một dạng thức phương tiện để làm tăng thêm tiện nghi, không nên là một nơi để ta làm suy kiệt và đánh đắm chính mình, song cần lí giải ngắn gọn nguyên nhân. Chẳng hạn:
- Tôi đồng tình với ý kiến. Vì chúng ta là những con người thật, đang sống cuộc đời thật với những cảm xúc, suy nghĩ thật. Thế giới ảo, vũ trụ ảo với rất nhiều tiện ích dẫu sao cũng chỉ nên là một phương tiện, cách thức làm cho cuộc sống của con người trong xã hội hiện đại trở nên tốt đẹp hơn. Nếu quá đắm chìm trong thế giới ảo, con người dễ mất đi kết nối với thế giới thực, từ đó dễ mất đi khả năng thích ứng, cơ hội rèn luyện, phát triển bản thân.
Hoặc
- Tôi không đồng tình với ý kiến. Vì vũ trụ ảo thực sự đã, đang mang đến cho chúng ta rất nhiều tiện nghi, tiện ích, cơ hội bên cạnh những thách thức. Nếu không có những tiện nghi ấy, chúng ta sẽ ít nhiều gặp những khó khăn trong hành trình đi đến tương lai.
Hoặc
- Tôi vừa đồng tình vừa không đồng tình với ý kiến cho rằng rằng Vũ trụ ảo chỉ nên là một dạng thức phương tiện để làm tăng thêm tiện nghi, không nên là một nơi để ta làm suy kiệt và đánh đắm chính mình .
- Thí sinh kết hợp lí do ở hai gợi ý trên để trả lời.
- Tôi đồng tình với ý kiến. Vì chúng ta là những con người thật, đang sống cuộc đời thật với những cảm xúc, suy nghĩ thật. Thế giới ảo, vũ trụ ảo với rất nhiều tiện ích dẫu sao cũng chỉ nên là một phương tiện, cách thức làm cho cuộc sống của con người trong xã hội hiện đại trở nên tốt đẹp hơn. Nếu quá đắm chìm trong thế giới ảo, con người dễ mất đi kết nối với thế giới thực, từ đó dễ mất đi khả năng thích ứng, cơ hội rèn luyện, phát triển bản thân.
Hoặc
- Tôi không đồng tình với ý kiến. Vì vũ trụ ảo thực sự đã, đang mang đến cho chúng ta rất nhiều tiện nghi, tiện ích, cơ hội bên cạnh những thách thức. Nếu không có những tiện nghi ấy, chúng ta sẽ ít nhiều gặp những khó khăn trong hành trình đi đến tương lai.
Hoặc
- Tôi vừa đồng tình vừa không đồng tình với ý kiến cho rằng rằng Vũ trụ ảo chỉ nên là một dạng thức phương tiện để làm tăng thêm tiện nghi, không nên là một nơi để ta làm suy kiệt và đánh đắm chính mình .
- Thí sinh kết hợp lí do ở hai gợi ý trên để trả lời.
II. VIẾT (6,0 điểm)
Câu 6 [704902]: (2,0 điểm)
Viết một đoạn văn (khoảng 200 chữ), trình bày suy nghĩ của anh/chị về sự cần thiết của việc “ngắt kết nối” với mạng xã hội ở một bộ phận không nhỏ người sử dụng trong xã hội hiện đại.
Viết một đoạn văn (khoảng 200 chữ), trình bày suy nghĩ của anh/chị về sự cần thiết của việc “ngắt kết nối” với mạng xã hội ở một bộ phận không nhỏ người sử dụng trong xã hội hiện đại.
Đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) trình bày suy nghĩ về sự cần thiết của việc “ngắt kết nối” với mạng xã hội ở một bộ phận không nhỏ người sử dụng trong xã hội hiện đại có thể được triển khai theo hướng:
- Mạng xã hội: hệ thống thông tin cung cấp cho cộng đồng người sử dụng mạng các dịch vụ lưu trữ, cung cấp, sử dụng, tìm kiếm, chia sẻ và trao đổi thông tin với nhau, bao gồm dịch vụ tạo trang thông tin điện tử cá nhân, diễn đàn, trò chuyện trực tuyến, chia sẻ âm thanh, hình thức dịch vụ tương tự khác. Một số mạng xã hội phổ biến: Facebook, Zalo, Tik Tok, Instagram,...
- Cần thiết “ngắt kết nối” mạng xã hội ở một bộ phận không nhỏ người sử dụng trong xã hội hiện đại vì:
+ Thực tế nhiều người đang để bản thân quá đắm chìm vào thế giới ảo do mạng xã hội tạo ra, bởi đó, xa rời cuộc đời thực, xao nhãng những việc quan trọng đối với chính bản thân mỗi người.
+ Bên cạnh những tác động tích cực, mạng xã hội cũng mang lại một số tác động tiêu cực đến bản thân người sử dụng và cộng đồng xã hội như: gây “nghiện”, tiêu tốn thời gian vào những việc vô bổ; ít nhiều làm phân rã những quan hệ tình cảm đòi hỏi sự gắn kết trực tiếp (tình cảm gia đình, tình yêu, tình bạn,...); ít nhiều gây nên những tổn thương, tác động tâm lí khi trên mạng xã hội thường phổ biến các hình ảnh khoe khoang cuộc sống giàu có, vương giả của một bộ phận người nổi tiếng; tạo không gian “hành nghề” cho các đối tượng lừa đảo khiến nhiều người sử dụng mạng xã hội thiếu tỉnh táo dễ dàng bị mắc lừa;...
+ “Ngắt kết nối” để mỗi người có thời gian, điều kiện,... dành cho những người, những việc quan trọng trong cuộc sống của mình.
- Việc “ngắt kết nối” nên được thực hiện một cách chủ động và linh hoạt, không nên “ngắt kết nối” hoàn toàn...
- Mạng xã hội: hệ thống thông tin cung cấp cho cộng đồng người sử dụng mạng các dịch vụ lưu trữ, cung cấp, sử dụng, tìm kiếm, chia sẻ và trao đổi thông tin với nhau, bao gồm dịch vụ tạo trang thông tin điện tử cá nhân, diễn đàn, trò chuyện trực tuyến, chia sẻ âm thanh, hình thức dịch vụ tương tự khác. Một số mạng xã hội phổ biến: Facebook, Zalo, Tik Tok, Instagram,...
- Cần thiết “ngắt kết nối” mạng xã hội ở một bộ phận không nhỏ người sử dụng trong xã hội hiện đại vì:
+ Thực tế nhiều người đang để bản thân quá đắm chìm vào thế giới ảo do mạng xã hội tạo ra, bởi đó, xa rời cuộc đời thực, xao nhãng những việc quan trọng đối với chính bản thân mỗi người.
+ Bên cạnh những tác động tích cực, mạng xã hội cũng mang lại một số tác động tiêu cực đến bản thân người sử dụng và cộng đồng xã hội như: gây “nghiện”, tiêu tốn thời gian vào những việc vô bổ; ít nhiều làm phân rã những quan hệ tình cảm đòi hỏi sự gắn kết trực tiếp (tình cảm gia đình, tình yêu, tình bạn,...); ít nhiều gây nên những tổn thương, tác động tâm lí khi trên mạng xã hội thường phổ biến các hình ảnh khoe khoang cuộc sống giàu có, vương giả của một bộ phận người nổi tiếng; tạo không gian “hành nghề” cho các đối tượng lừa đảo khiến nhiều người sử dụng mạng xã hội thiếu tỉnh táo dễ dàng bị mắc lừa;...
+ “Ngắt kết nối” để mỗi người có thời gian, điều kiện,... dành cho những người, những việc quan trọng trong cuộc sống của mình.
- Việc “ngắt kết nối” nên được thực hiện một cách chủ động và linh hoạt, không nên “ngắt kết nối” hoàn toàn...
Câu 7 [1103099]: (4,0 điểm)
Viết bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) phân tích hình tượng nhân vật trữ tình trong văn bản sau:
Và má tôi sẽ xòe bàn tay chai sần quắt queo của mình, để quy đổi giá tiền cái túi xách ra... lúa, ra mấy giồng cải, bàng hoàng biết nó giá trị hơn cả một vụ mùa. Chị tôi chắc cũng bẽ bàng, chẳng có đôi giày nào hợp với đôi chân héo thường xuyên dầm trong nước, chẳng có bộ trang phục nào chị mặc để bưng bê trong cái quán giải khát nhỏ xập xệ bên đường. Chưa kể nội dung, chỉ giá bìa thôi, tạp chí đã là một thứ xa xỉ, với đám đông kiếm sống vất vả, tảo tần như má, chị tôi.
Nhưng những tạp chí đó vẫn được người ta yêu thích. Những món hàng tinh tế, sang trọng, đắt đỏ và xa hoa vẫn được người ta mua. Cuộc sắm sửa của họ bình thản và nhàn tản như trẻ con mua viên kẹo, như tôi mua tờ báo, không một chút thắt lòng nào. Họ ít, nhưng là số-ít-gì-cũng-có.
Vài lần trong đời, tôi cũng đứng về phía số ít đó, nên sau này không còn cực đoan quay quắt khi nhìn những cái sân tennis của huyện lỵ nghèo. Tập thở đều khi qua những cao ốc sang trọng, những resort thơ mộng, giữ nhịp tim không đổi khi đứng trước miên man cỏ mượt sân golf. Tự nhủ, mình chẳng có lỗi gì. Tôi thật chẳng lỗi gì với bầy trẻ xóm chài kia, dù chúng không được vào cái bãi cát tuyệt đẹp mà tôi đứng ngắm biển chiều. Chỗ này ngày xưa, trước khi trở thành nơi nghỉ dưỡng cao cấp, đám trẻ đó đã từng chạy chơi. Và đứng ngoài rào, dì tôi sẽ không oán giận nếu tình cờ nhìn thấy đứa cháu ruột mình xênh xang trong một sân golf, nơi chỉ vài năm trước là mảnh ruộng của dì, cho đến một ngày dì bị bứt lìa đi, cỏ thay màu xanh của lúa. Không vì những điều như thế này mà người ta thôi sống và tận hưởng cuộc sống. Sáng nay tôi vẫn phải la cà quán xá dù ở miền quê xa xôi, bà ngoại tôi lụm cụm xách vài con tôm sú ra chợ xã bán, đổi chút tiền còm. Cũng đành, tôi đang cố rời đi nhưng những người thân tôi vẫn ở lại giữa đám-đông-nhỏ-bé. Cố cân nhắc trong mớ vốn liếng tiếng Việt của mình, tôi tìm được một cụm từ vụng về, cũng giống như mọi người vẫn đang xốc xáo từ điển để chọn những chữ thật dịu dàng cho số đông thương khó này, để lẩn tránh không phải dùng hai từ “tầng lớp...”.
Những chuyên san phụ nữ và thời trang, chiếc Rolle-Royce, hay những sân golf là thí dụ. Chúng hiện diện, phát triển để chờ đợi người ta gọi đúng tên những khoảng cách đang ngày càng xa biệt. Chỉ là đôi lần chạnh nghĩ, một người viết ít nhiều đa cảm như mình mà giờ giả vờ thản nhiên rời bò đám đông nhỏ bé, thì những người mang chức phận, thường rất lạnh lùng và tỉnh táo, họ đứng về phía số-ít-gì-cũng-có, cũng là lẽ đương nhiên. Và đương nhiên, đám đông bị quên lãng, bị đẩy dạt đến những bìa trời. Tan tác.
Họ có làm sao thì cũng không phải lỗi của tôi. Ừ, nào phải lỗi của tôi, Không phải đâu...
Viết bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) phân tích hình tượng nhân vật trữ tình trong văn bản sau:
ĐÁM ĐÔNG NHỎ BÉ
Nhiều khi ớn chữ, tôi mua mấy tạp chí phụ nữ, thời trang về coi hình chơi. Hững hờ để từng trang trôi qua tay mình, khuây khỏa được chút kia thì thương vương nỗi nọ. Mình không thể có trang sức này, quần áo này, bộ mỹ phẩm này hay cái túi xách, đôi giày này. Hoặc chúng quá hào nhoáng chỉ để trình diễn hoặc quá sang trọng, quý phái hoặc chúng quá đắt tiền. Giống như một mối tình không mơ mộng và hy vọng. Tôi nhớ tới má cùng chị, nghĩ, nếu cố gắng, mình cũng mua được một vài thứ bày biện trong tạp chí này để tặng hai người phụ nữ mình thương.Và má tôi sẽ xòe bàn tay chai sần quắt queo của mình, để quy đổi giá tiền cái túi xách ra... lúa, ra mấy giồng cải, bàng hoàng biết nó giá trị hơn cả một vụ mùa. Chị tôi chắc cũng bẽ bàng, chẳng có đôi giày nào hợp với đôi chân héo thường xuyên dầm trong nước, chẳng có bộ trang phục nào chị mặc để bưng bê trong cái quán giải khát nhỏ xập xệ bên đường. Chưa kể nội dung, chỉ giá bìa thôi, tạp chí đã là một thứ xa xỉ, với đám đông kiếm sống vất vả, tảo tần như má, chị tôi.
Nhưng những tạp chí đó vẫn được người ta yêu thích. Những món hàng tinh tế, sang trọng, đắt đỏ và xa hoa vẫn được người ta mua. Cuộc sắm sửa của họ bình thản và nhàn tản như trẻ con mua viên kẹo, như tôi mua tờ báo, không một chút thắt lòng nào. Họ ít, nhưng là số-ít-gì-cũng-có.
Vài lần trong đời, tôi cũng đứng về phía số ít đó, nên sau này không còn cực đoan quay quắt khi nhìn những cái sân tennis của huyện lỵ nghèo. Tập thở đều khi qua những cao ốc sang trọng, những resort thơ mộng, giữ nhịp tim không đổi khi đứng trước miên man cỏ mượt sân golf. Tự nhủ, mình chẳng có lỗi gì. Tôi thật chẳng lỗi gì với bầy trẻ xóm chài kia, dù chúng không được vào cái bãi cát tuyệt đẹp mà tôi đứng ngắm biển chiều. Chỗ này ngày xưa, trước khi trở thành nơi nghỉ dưỡng cao cấp, đám trẻ đó đã từng chạy chơi. Và đứng ngoài rào, dì tôi sẽ không oán giận nếu tình cờ nhìn thấy đứa cháu ruột mình xênh xang trong một sân golf, nơi chỉ vài năm trước là mảnh ruộng của dì, cho đến một ngày dì bị bứt lìa đi, cỏ thay màu xanh của lúa. Không vì những điều như thế này mà người ta thôi sống và tận hưởng cuộc sống. Sáng nay tôi vẫn phải la cà quán xá dù ở miền quê xa xôi, bà ngoại tôi lụm cụm xách vài con tôm sú ra chợ xã bán, đổi chút tiền còm. Cũng đành, tôi đang cố rời đi nhưng những người thân tôi vẫn ở lại giữa đám-đông-nhỏ-bé. Cố cân nhắc trong mớ vốn liếng tiếng Việt của mình, tôi tìm được một cụm từ vụng về, cũng giống như mọi người vẫn đang xốc xáo từ điển để chọn những chữ thật dịu dàng cho số đông thương khó này, để lẩn tránh không phải dùng hai từ “tầng lớp...”.
Những chuyên san phụ nữ và thời trang, chiếc Rolle-Royce, hay những sân golf là thí dụ. Chúng hiện diện, phát triển để chờ đợi người ta gọi đúng tên những khoảng cách đang ngày càng xa biệt. Chỉ là đôi lần chạnh nghĩ, một người viết ít nhiều đa cảm như mình mà giờ giả vờ thản nhiên rời bò đám đông nhỏ bé, thì những người mang chức phận, thường rất lạnh lùng và tỉnh táo, họ đứng về phía số-ít-gì-cũng-có, cũng là lẽ đương nhiên. Và đương nhiên, đám đông bị quên lãng, bị đẩy dạt đến những bìa trời. Tan tác.
Họ có làm sao thì cũng không phải lỗi của tôi. Ừ, nào phải lỗi của tôi, Không phải đâu...
(Nguyễn Ngọc Tư, Yêu người ngóng núi, NXB Trẻ, 2022)
* Giới thiệu tác giả, tác phẩm
- Tác giả Nguyễn Ngọc Tư:
+ Vị trí: Là nữ nhà văn tiêu biểu của nền văn học Việt Nam.
+ Phong cách sáng tác:
• Thường viết về những điều gần gũi nhất xung quanh cuộc sống, về những cuộc đời éo le, những số phận chìm nổi.
• Giọng văn mềm mại mà sâu cay, đậm chất Nam Bộ.
- Đoạn trích Đám đông nhỏ bé:
+ Xuất xứ: Rút từ tập Yêu người ngóng núi.
+ Nhân vật trữ tình: “tôi”.
+ Thể loại: Tản văn ⟶ thường tập trung hướng đến các vấn đề có ý nghĩa xã hội; góp phần bộc lộ trực tiếp cảm xúc, suy nghĩ của “tôi”.
+ Chủ đề: Đoạn trích đã cho thấy những suy tư, trăn trở, xúc cảm của “tôi” - một nhà văn về sự phân hoá giàu - nghèo ngày một rõ nét trong xã hội hiện đại.
* Phân tích hình tượng nhân vật trữ tình:
- Nhân vật trữ tình trong đoạn trích là “tôi”.
- Đặc điểm hình tượng nhân vật trữ tình:
+ Một nhà văn giàu tình cảm, giàu cảm xúc/ đa cảm, mẫn cảm với thế sự, với cuộc đời:
• Xót xa, thấu hiểu, yêu thương má, chị, và cả đám đông nhỏ bé, vất vả, tần tảo.
_Tình yêu trước nhất thể hiện qua mong muốn cố gắng để mua tặng má, tặng chị những món đồ xa xỉ của nhân vật tôi. Tôi tin chỉ cần mình cố gắng (tằn tiện, chắt chiu) thì hoàn toàn có thể thực hiện được.
_Đoạn “Và má tôi xoè bàn tay chai sần quắt queo...như má, chị tôi” bằng giọng điệu đắng đót, chua xót không chỉ khắc hoạ tương quan đối lập giữa đám đông nhỏ bé với số ít gì cũng có mà còn cho thấy lòng thấu cảm của tôi (tôi hiểu những cảm xúc của má, của chị nếu tôi tặng họ những thứ đồ xa xỉ, thương hoàn cảnh của họ bởi một cuốn tạp chí cũng là thứ mà họ khó mua được).
_Tránh dùng hai từ “tầng lớp” để gọi tên cho số đông thương khó - những người có cuộc sống khó khăn, lam lũ. ⟶ Tác giả luôn dành cho họ sự trân trọng, cảm thông sâu sắc.
• Tôi nhận thức rõ sự phân hoá giàu nghèo đang tồn tại, hiện diện trong cuộc sống (Những chuyên san phụ nữ và thời trang, chiếc Rolle-Royce, hay những sân golf là thí dụ. Chúng hiện diện, phát triển để chờ đợi người ta gọi đúng tên những khoảng cách đang ngày càng xa biệt). Và sự tồn tại đó khá bình thản (Không vì những điều như thế này mà người ta thôi sống và tận hưởng cuộc sống.).
• NVTT không nhìn đời một cách đơn giản, cực đoan mà bằng cái nhìn nhiều chiều, tỉnh táo nhưng day dứt....: Vẫn xót xa, thương cảm cho cuộc đời của đám đông nhỏ bé nhưng cũng không quở trách số ít kia.
<*> Lí giải: Tư chất đầu tiên và cơ bản đòi hỏi phải có ở người sáng tác là một tâm hồn giàu xúc động. Tình cảm là biểu hiện tâm lí của con người nói chung. Đã là người ai cũng có những yêu, ghét, hờn giận, vui buồn... nhưng ở người nghệ sĩ, điều này trở nên quan trọng, họ dễ xúc động, dễ nhạy cảm.
+ Người sáng tác và trách nhiệm với ngòi bút, với công việc viết văn:
• Trăn trở về cách gọi tên những con người nghèo khổ, tránh né những khái niệm khô cứng “tầng lớp”.
• Những lời phủ định (“mình chẳng có lỗi gì”, thật chẳng lỗi gì”, “không phải lỗi của tôi”, “nào phải lỗi của tôi”, ...) khiến người đọc ban đầu có lẽ không mấy thiện cảm với nhân vật tôi bởi chúng ta sẽ nghĩ tôi thực vô tâm, không xứng đáng là người cầm bút. Tuy nhiên, sau khi đọc và nghiền ngẫm, những câu phủ định hoá ra là lời khẳng định sâu sắc, thể hiện nhận thức của tôi về vai trò, sứ mệnh của một nhà văn:
_Nhận diện cuộc sống một cách đa chiều, không né tranh sự thật dù sự thật có đau đớn, day dứt nhường nào.
_Không được quay lưng hay giả vờ thản nhiên trước những số phận bé nhỏ, bị lãng quên trong xã hội.
<*> Liên hệ: Nhận thức của tôi đồng điệu với phong cách sáng tác của Thạch Lam. Thạch Lam dù xuất phát là một nhà văn thuộc trường phái lãng mạn nhưng ông không bao giờ rời xa hiện thực mà luôn để trang văn của mình thấm đượm cả mùi vị của hiện thực lẫn chất lãng mạn đầy tinh tế: Nhà mẹ Lê, Hai đứa trẻ, Cô hàng xén,...
+ Một trái tim nhân hậu, giàu tình yêu thương:
• Nhân vật trữ tình mang vẻ đẹp của một con người nhân ái, biết đau cùng nỗi đau của người khác, cụ thể là đám đông nhỏ bé như mẹ, như chị.
• Tôi không oán giận, cũng chẳng đổ lỗi kể cả với những người giàu (tôi cho rằng đó là thực tế đời sống, phải có, phải tồn tại) hay với chính bản thân (dù đôi lần tôi đã nghiêng về số ít cái gì cũng có)
• ...
⟶ Ý nghĩa hình tượng nhân vật trữ tình: Tôi vừa là người kể, vừa chi phối điểm nhìn:
• Đại diện cho người viết có ý thức lương tri: “tôi” nhận ra rõ ràng những khoảng cách giàu – nghèo, không ngây thơ cũng không cực đoan, nhưng luôn day dứt trước số phận của “đám đông nhỏ bé” ⟶ thông điệp về sứ mệnh của người viết.
• Góp phần thể hiện tài năng, tình cảm, quan điểm sáng tác của tác giả.
* Đánh giá chung:
- Bằng lối viết giàu chất trữ tình, kết hợp chất triết lí, giọng điệu trầm lắng, sâu sắc, cùng những hình ảnh đời thường, quen thuộc,... tác giả đã xây dựng thành công hình tượng nhân vật tôi với nhiều phẩm chất cao đẹp: đa sầu, đa cảm, nhân hậu, có ý thức trách nhiệm về sự nghiệp văn chương. Đó cũng chính là bài học cho nhiều thế hệ cầm bút sau này.
- Tác giả Nguyễn Ngọc Tư:
+ Vị trí: Là nữ nhà văn tiêu biểu của nền văn học Việt Nam.
+ Phong cách sáng tác:
• Thường viết về những điều gần gũi nhất xung quanh cuộc sống, về những cuộc đời éo le, những số phận chìm nổi.
• Giọng văn mềm mại mà sâu cay, đậm chất Nam Bộ.
- Đoạn trích Đám đông nhỏ bé:
+ Xuất xứ: Rút từ tập Yêu người ngóng núi.
+ Nhân vật trữ tình: “tôi”.
+ Thể loại: Tản văn ⟶ thường tập trung hướng đến các vấn đề có ý nghĩa xã hội; góp phần bộc lộ trực tiếp cảm xúc, suy nghĩ của “tôi”.
+ Chủ đề: Đoạn trích đã cho thấy những suy tư, trăn trở, xúc cảm của “tôi” - một nhà văn về sự phân hoá giàu - nghèo ngày một rõ nét trong xã hội hiện đại.
* Phân tích hình tượng nhân vật trữ tình:
- Nhân vật trữ tình trong đoạn trích là “tôi”.
- Đặc điểm hình tượng nhân vật trữ tình:
+ Một nhà văn giàu tình cảm, giàu cảm xúc/ đa cảm, mẫn cảm với thế sự, với cuộc đời:
• Xót xa, thấu hiểu, yêu thương má, chị, và cả đám đông nhỏ bé, vất vả, tần tảo.
_Tình yêu trước nhất thể hiện qua mong muốn cố gắng để mua tặng má, tặng chị những món đồ xa xỉ của nhân vật tôi. Tôi tin chỉ cần mình cố gắng (tằn tiện, chắt chiu) thì hoàn toàn có thể thực hiện được.
_Đoạn “Và má tôi xoè bàn tay chai sần quắt queo...như má, chị tôi” bằng giọng điệu đắng đót, chua xót không chỉ khắc hoạ tương quan đối lập giữa đám đông nhỏ bé với số ít gì cũng có mà còn cho thấy lòng thấu cảm của tôi (tôi hiểu những cảm xúc của má, của chị nếu tôi tặng họ những thứ đồ xa xỉ, thương hoàn cảnh của họ bởi một cuốn tạp chí cũng là thứ mà họ khó mua được).
_Tránh dùng hai từ “tầng lớp” để gọi tên cho số đông thương khó - những người có cuộc sống khó khăn, lam lũ. ⟶ Tác giả luôn dành cho họ sự trân trọng, cảm thông sâu sắc.
• Tôi nhận thức rõ sự phân hoá giàu nghèo đang tồn tại, hiện diện trong cuộc sống (Những chuyên san phụ nữ và thời trang, chiếc Rolle-Royce, hay những sân golf là thí dụ. Chúng hiện diện, phát triển để chờ đợi người ta gọi đúng tên những khoảng cách đang ngày càng xa biệt). Và sự tồn tại đó khá bình thản (Không vì những điều như thế này mà người ta thôi sống và tận hưởng cuộc sống.).
• NVTT không nhìn đời một cách đơn giản, cực đoan mà bằng cái nhìn nhiều chiều, tỉnh táo nhưng day dứt....: Vẫn xót xa, thương cảm cho cuộc đời của đám đông nhỏ bé nhưng cũng không quở trách số ít kia.
<*> Lí giải: Tư chất đầu tiên và cơ bản đòi hỏi phải có ở người sáng tác là một tâm hồn giàu xúc động. Tình cảm là biểu hiện tâm lí của con người nói chung. Đã là người ai cũng có những yêu, ghét, hờn giận, vui buồn... nhưng ở người nghệ sĩ, điều này trở nên quan trọng, họ dễ xúc động, dễ nhạy cảm.
+ Người sáng tác và trách nhiệm với ngòi bút, với công việc viết văn:
• Trăn trở về cách gọi tên những con người nghèo khổ, tránh né những khái niệm khô cứng “tầng lớp”.
• Những lời phủ định (“mình chẳng có lỗi gì”, thật chẳng lỗi gì”, “không phải lỗi của tôi”, “nào phải lỗi của tôi”, ...) khiến người đọc ban đầu có lẽ không mấy thiện cảm với nhân vật tôi bởi chúng ta sẽ nghĩ tôi thực vô tâm, không xứng đáng là người cầm bút. Tuy nhiên, sau khi đọc và nghiền ngẫm, những câu phủ định hoá ra là lời khẳng định sâu sắc, thể hiện nhận thức của tôi về vai trò, sứ mệnh của một nhà văn:
_Nhận diện cuộc sống một cách đa chiều, không né tranh sự thật dù sự thật có đau đớn, day dứt nhường nào.
_Không được quay lưng hay giả vờ thản nhiên trước những số phận bé nhỏ, bị lãng quên trong xã hội.
<*> Liên hệ: Nhận thức của tôi đồng điệu với phong cách sáng tác của Thạch Lam. Thạch Lam dù xuất phát là một nhà văn thuộc trường phái lãng mạn nhưng ông không bao giờ rời xa hiện thực mà luôn để trang văn của mình thấm đượm cả mùi vị của hiện thực lẫn chất lãng mạn đầy tinh tế: Nhà mẹ Lê, Hai đứa trẻ, Cô hàng xén,...
+ Một trái tim nhân hậu, giàu tình yêu thương:
• Nhân vật trữ tình mang vẻ đẹp của một con người nhân ái, biết đau cùng nỗi đau của người khác, cụ thể là đám đông nhỏ bé như mẹ, như chị.
• Tôi không oán giận, cũng chẳng đổ lỗi kể cả với những người giàu (tôi cho rằng đó là thực tế đời sống, phải có, phải tồn tại) hay với chính bản thân (dù đôi lần tôi đã nghiêng về số ít cái gì cũng có)
• ...
⟶ Ý nghĩa hình tượng nhân vật trữ tình: Tôi vừa là người kể, vừa chi phối điểm nhìn:
• Đại diện cho người viết có ý thức lương tri: “tôi” nhận ra rõ ràng những khoảng cách giàu – nghèo, không ngây thơ cũng không cực đoan, nhưng luôn day dứt trước số phận của “đám đông nhỏ bé” ⟶ thông điệp về sứ mệnh của người viết.
• Góp phần thể hiện tài năng, tình cảm, quan điểm sáng tác của tác giả.
* Đánh giá chung:
- Bằng lối viết giàu chất trữ tình, kết hợp chất triết lí, giọng điệu trầm lắng, sâu sắc, cùng những hình ảnh đời thường, quen thuộc,... tác giả đã xây dựng thành công hình tượng nhân vật tôi với nhiều phẩm chất cao đẹp: đa sầu, đa cảm, nhân hậu, có ý thức trách nhiệm về sự nghiệp văn chương. Đó cũng chính là bài học cho nhiều thế hệ cầm bút sau này.