I. ĐỌC HIỂU (4,0 điểm)
Đọc đoạn trích:
“Mùa hạ năm nay mưa nhiều. Dưới bầu trời mưa luôn có người vui có người buồn. Người vui vì trời đỡ oi hơn, không khí lành lại sau cơn mưa dông chiều. Người buồn vì gánh tào phớ lướt thướt, hy vọng tan dần theo làn mưa.
Người vui vì khoai sắn mọc nhanh như thổi trên đồi, người buồn vì nước mắt rơi trên những đồng muối hòa theo hạt mưa rơi.
Có chú nhóc hoan hỉ mút chè ế đựng trong túi ni lông, như không hay biết có hai đứa em gái bán chè chiều nay chạy mưa, về sớm, đang ngồi thút thít trong góc nhà mình.
Cuộc đời này luôn có vui có buồn, như cái áo luôn có mặt trái, mặt phải. Làm sao như chiếc áo may cho trẻ con, mặt phải rất đẹp nhưng mặt trái cũng được may rất tinh tế, khéo léo. Để làn da trẻ con nhạy cảm không đau khi tiếp xúc những đường gân (vì thế mà quần áo trẻ con ở nước ngoài luôn đắt hơn quần áo người lớn).
Làm sao để niềm vui của người này không phải là nỗi buồn của người kia. Làm sao để công nghiệp hóa một ngôi làng nhưng lại không ung thư hóa dân làng. Làm sao để tăng lợi nhuận đầu tư nhưng đừng đổ chất thải ám hại môi trường sống. Làm sao để tăng trưởng, để giàu có hơn, nhưng đừng bức tử nguồn nước cho mai sau, đừng để những con kênh thành kênh nước đen, đừng để những dòng sông thành sông chết.
Làm sao để sân golf mang niềm vui cho người cầm gậy nhưng không mang nỗi buồn cho người cầm cuốc cầm cày. Làm sao cho 18 lỗ, 32 lỗ có thể lấp đầy nỗi lo của người nông dân mất đất.
Niềm vui của người này không phải là nỗi buồn của người kia. Chỉ có thể là thế khi mình biết nghĩ đến người khác. Mình không nói cho hả giận khi người khác nhói lòng. Mình không chỉ lo cho được việc cho riêng mình mặc ai kia khổ sở.
Tôi có đọc một truyện ngắn của Tổng Thư kí tòa soạn Sinh viên Việt Nam ∼ Hoa học trò mang tên “Huyền thoại phần mía ngọn”. Câu chuyện trả lời câu hỏi khi nào em lớn? Câu trả lời khi nào em biết nhận phần phía ngọn, để phần mía gốc cho người khác. Ấy là khi em lớn, vịt con xấu xí sẽ biến thành thiên nga.
[…]
Vô cảm với người khác là thiểu năng cảm xúc. Còn tệ hơn cả thiểu năng cơ thể. Bởi vì thiểu năng cảm xúc nghĩa là dù không phải trời bắt tội, em cũng đã bị tật nguyền ngay trong cơ thể khỏe mạnh, đẹp đẽ của chính mình.”
“Mùa hạ năm nay mưa nhiều. Dưới bầu trời mưa luôn có người vui có người buồn. Người vui vì trời đỡ oi hơn, không khí lành lại sau cơn mưa dông chiều. Người buồn vì gánh tào phớ lướt thướt, hy vọng tan dần theo làn mưa.
Người vui vì khoai sắn mọc nhanh như thổi trên đồi, người buồn vì nước mắt rơi trên những đồng muối hòa theo hạt mưa rơi.
Có chú nhóc hoan hỉ mút chè ế đựng trong túi ni lông, như không hay biết có hai đứa em gái bán chè chiều nay chạy mưa, về sớm, đang ngồi thút thít trong góc nhà mình.
Cuộc đời này luôn có vui có buồn, như cái áo luôn có mặt trái, mặt phải. Làm sao như chiếc áo may cho trẻ con, mặt phải rất đẹp nhưng mặt trái cũng được may rất tinh tế, khéo léo. Để làn da trẻ con nhạy cảm không đau khi tiếp xúc những đường gân (vì thế mà quần áo trẻ con ở nước ngoài luôn đắt hơn quần áo người lớn).
Làm sao để niềm vui của người này không phải là nỗi buồn của người kia. Làm sao để công nghiệp hóa một ngôi làng nhưng lại không ung thư hóa dân làng. Làm sao để tăng lợi nhuận đầu tư nhưng đừng đổ chất thải ám hại môi trường sống. Làm sao để tăng trưởng, để giàu có hơn, nhưng đừng bức tử nguồn nước cho mai sau, đừng để những con kênh thành kênh nước đen, đừng để những dòng sông thành sông chết.
Làm sao để sân golf mang niềm vui cho người cầm gậy nhưng không mang nỗi buồn cho người cầm cuốc cầm cày. Làm sao cho 18 lỗ, 32 lỗ có thể lấp đầy nỗi lo của người nông dân mất đất.
Niềm vui của người này không phải là nỗi buồn của người kia. Chỉ có thể là thế khi mình biết nghĩ đến người khác. Mình không nói cho hả giận khi người khác nhói lòng. Mình không chỉ lo cho được việc cho riêng mình mặc ai kia khổ sở.
Tôi có đọc một truyện ngắn của Tổng Thư kí tòa soạn Sinh viên Việt Nam ∼ Hoa học trò mang tên “Huyền thoại phần mía ngọn”. Câu chuyện trả lời câu hỏi khi nào em lớn? Câu trả lời khi nào em biết nhận phần phía ngọn, để phần mía gốc cho người khác. Ấy là khi em lớn, vịt con xấu xí sẽ biến thành thiên nga.
[…]
Vô cảm với người khác là thiểu năng cảm xúc. Còn tệ hơn cả thiểu năng cơ thể. Bởi vì thiểu năng cảm xúc nghĩa là dù không phải trời bắt tội, em cũng đã bị tật nguyền ngay trong cơ thể khỏe mạnh, đẹp đẽ của chính mình.”
(Trích Huyền thoại phần mía ngọn, theo Yêu xứ sở thương đồng bào,
Đoàn Công Lê Huy, NXB Kim Đồng, 2016, tr. 82-85)
Câu 1 [1106800]: Xác định vấn đề được bàn luận trong đoạn trích.
- Vấn đề được bàn luận trong đoạn trích: Để niềm vui của người này không phải là nỗi buồn của người kia/ Để mọi người được sống cuộc đời ấm êm, hạnh phúc.
Câu 2 [1106801]: Theo tác giả, làm thế nào để niềm vui của người này không phải là nỗi buồn của người kia?
- Theo tác giả, niềm vui của người này không phải là nỗi buồn của người kia khi mình biết nghĩ đến người khác (biết sống bao dung, vị tha).
Câu 3 [1106802]: Nêu hiệu quả nghệ thuật của phép điệp và phép đối trong đoạn văn in đậm.
- Phép điệp: Cấu trúc Làm sao để… lặp lại 4 lần trong đoạn.
- Phép đối: niềm vui – nỗi buồn, công nghiệp hóa một ngôi làng – không ung thư hóa dân làng; tăng lợi nhuận đầu tư – đừng đổ chất thải ám hại môi trường sống; tăng trưởng, để giàu có hơn – đừng bức tử nguồn nước cho mai sau, đừng để những con kênh thành kênh nước đen, đừng để những dòng sông thành sông chết.
- Tác dụng của phép điệp, phép đối:
• Tạo sự hài hòa và nhịp điệu dồn dập, giục giã, thôi thúc cho lời văn.
• Nhấn mạnh nỗi trăn trở, băn khoăn day dứt của người viết về mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và trách nhiệm xã hội, môi trường: Làm sao để những lợi ích không để lại hậu quả lâu dài.
• Tăng tính thuyết phục cho vấn đề được bàn luận.
- Phép đối: niềm vui – nỗi buồn, công nghiệp hóa một ngôi làng – không ung thư hóa dân làng; tăng lợi nhuận đầu tư – đừng đổ chất thải ám hại môi trường sống; tăng trưởng, để giàu có hơn – đừng bức tử nguồn nước cho mai sau, đừng để những con kênh thành kênh nước đen, đừng để những dòng sông thành sông chết.
- Tác dụng của phép điệp, phép đối:
• Tạo sự hài hòa và nhịp điệu dồn dập, giục giã, thôi thúc cho lời văn.
• Nhấn mạnh nỗi trăn trở, băn khoăn day dứt của người viết về mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và trách nhiệm xã hội, môi trường: Làm sao để những lợi ích không để lại hậu quả lâu dài.
• Tăng tính thuyết phục cho vấn đề được bàn luận.
Câu 4 [1106803]: Chỉ ra và phân tích một hiện tượng vi phạm quy tắc ngôn ngữ thông thường trong đoạn trích.
- Vô cảm với người khác là thiểu năng cảm xúc. Còn tệ hơn cả thiểu năng cơ thể:
+ Tác giả đã tách một bộ phận thành câu, cụ thể thành phần Còn tệ hơn cả thiểu năng cơ thể đáng lẽ là thành phần vị ngữ của câu trước.
+ Tác dụng:
• Nhấn mạnh sự tệ hại của lối sống vô cảm, thờ ơ.
• Góp phần bộc lộ thái độ lên án, phê phán gay gắt của tác giả đối với những con người vô cảm trong xã hội.
+ Tác giả đã tách một bộ phận thành câu, cụ thể thành phần Còn tệ hơn cả thiểu năng cơ thể đáng lẽ là thành phần vị ngữ của câu trước.
+ Tác dụng:
• Nhấn mạnh sự tệ hại của lối sống vô cảm, thờ ơ.
• Góp phần bộc lộ thái độ lên án, phê phán gay gắt của tác giả đối với những con người vô cảm trong xã hội.
Câu 5 [1106804]: Anh/Chị đã biết nhận “phần mía ngọn” hay chưa?
- phần mía ngọn: đoạn trên cùng của cây mía, thường nhạt hơn phần mía gốc.
HS có thể trả lời theo gợi ý sau:
- Em đã biết nhận “phần mía ngọn”. Bởi vì em hiểu rằng phần mía ngọn tuy nhạt hơn, kém ngọt hơn phần mía gốc nhưng lại mang ý nghĩa của sự nhường nhịn và yêu thương. Trong cuộc sống, nhận “phần mía ngọn” là biết chấp nhận phần thiệt thòi về mình, sẵn sàng nhường điều tốt đẹp cho người khác. Khi làm như vậy, em cảm thấy bản thân trưởng thành hơn, biết sống vì mọi người và góp phần tạo nên sự gắn kết, yêu thương trong gia đình và xã hội.
HS có thể trả lời theo gợi ý sau:
- Em đã biết nhận “phần mía ngọn”. Bởi vì em hiểu rằng phần mía ngọn tuy nhạt hơn, kém ngọt hơn phần mía gốc nhưng lại mang ý nghĩa của sự nhường nhịn và yêu thương. Trong cuộc sống, nhận “phần mía ngọn” là biết chấp nhận phần thiệt thòi về mình, sẵn sàng nhường điều tốt đẹp cho người khác. Khi làm như vậy, em cảm thấy bản thân trưởng thành hơn, biết sống vì mọi người và góp phần tạo nên sự gắn kết, yêu thương trong gia đình và xã hội.
II. VIẾT (6,0 điểm)
Câu 6 [1106805]: Viết một đoạn văn (khoảng 200 chữ), trình bày suy nghĩ của anh/chị về ý kiến được sử dụng trong đoạn trích thuộc phần Đọc hiểu trên: Vô cảm với người khác là thiểu năng cảm xúc.
*Giải thích:
- Vô cảm: trạng thái tâm lý thờ ơ, lãnh đạm, không có hoặc thiếu hụt cảm xúc của con người.
- thiểu năng: chỉ sự kém phát triển hoặc thiếu hụt chức năng ở một bộ phận cơ thể hoặc khả năng nhận thức.
=> Người sống thờ ơ, không quan tâm hay có chút dao động với cuộc đời là kẻ kém phát triển ở cảm xúc.
*Bàn luận: Ý kiến Vô cảm với người khác là thiểu năng cảm xúc hoàn toàn đúng đắn.
+ Người vô cảm không có hoặc rất ít khả năng rung động trước niềm vui, nỗi đau và hoàn cảnh của người khác. Khi thiếu sự đồng cảm và chia sẻ, đời sống cảm xúc của họ trở nên nghèo nàn, lạnh lẽo và không được phát triển một cách đầy đủ.
+ Vô cảm gây tác hại nghiêm trọng: làm con người trở nên ích kỉ và lạnh lùng, làm rạn nứt các mối quan hệ gia đình – xã hội do thiếu sự quan tâm chia sẻ, và khiến xã hội dần mất đi tình yêu thương, sự gắn kết giữa con người với nhau.
- Vô cảm: trạng thái tâm lý thờ ơ, lãnh đạm, không có hoặc thiếu hụt cảm xúc của con người.
- thiểu năng: chỉ sự kém phát triển hoặc thiếu hụt chức năng ở một bộ phận cơ thể hoặc khả năng nhận thức.
=> Người sống thờ ơ, không quan tâm hay có chút dao động với cuộc đời là kẻ kém phát triển ở cảm xúc.
*Bàn luận: Ý kiến Vô cảm với người khác là thiểu năng cảm xúc hoàn toàn đúng đắn.
+ Người vô cảm không có hoặc rất ít khả năng rung động trước niềm vui, nỗi đau và hoàn cảnh của người khác. Khi thiếu sự đồng cảm và chia sẻ, đời sống cảm xúc của họ trở nên nghèo nàn, lạnh lẽo và không được phát triển một cách đầy đủ.
+ Vô cảm gây tác hại nghiêm trọng: làm con người trở nên ích kỉ và lạnh lùng, làm rạn nứt các mối quan hệ gia đình – xã hội do thiếu sự quan tâm chia sẻ, và khiến xã hội dần mất đi tình yêu thương, sự gắn kết giữa con người với nhau.
Câu 7 [704945]: (4,0 điểm)
Viết bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ), cảm nhận về hình tượng hoa linh thảo trong bài thơ sau:
thế mà chúng mình bỏ đi gần hai mươi năm rồi vì lẽ gì chẳng biết
chiều nay anh bất ngờ gặp mẹ bên gốc đa xưa con đò bến nước
mẹ đon đả đưa anh bát nước chè xanh hệt bát nước khi xưa nhễ nhại mồ hôi ta chạy về xin mẹ
ta đi khỏi làng vì những lẽ gì
hoa linh thảo nhân từ vẫn rực rỡ nơi này, mùa màng vẫn thong dong, thủy triều vẫn dạt dào phù sa tôm cá đất làng ta nhuần nhuyễn mỡ màu trai gái nở nang vạm vỡ
những cánh buồm nâu no đủ hoàng hôn phưng phức hương cá tôm rơm rạ làng quê vào giấc ngủ say nồng
gần hai mươi năm rồi em có còn nhớ những bông linh thảo vàng rực rỡ trong những đêm trăng sớm
ngày ấy chẳng hiểu vì sao những dải hoa ta cứ tết gần xong gió biển lại bứt đi một vài bông mang đi mất
lúc đầu chúng mình đều kiên nhẫn mãi sau ta sốt ruột hình như chưa bao giờ ta kết được một dải hoa trọn vẹn dưới trăng
ta đi khỏi làng vì những lẽ gì chiều nay anh về rực rỡ vẹn nguyên hai sườn đê hai dải hoa linh thảo
vầng trăng non biếc xanh như thể gần hai mươi năm qua vẫn vời vợi một bến trời.
Viết bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ), cảm nhận về hình tượng hoa linh thảo trong bài thơ sau:
HOA LINH THẢO
(Nguyễn Linh Khiếu)
những bông linh thảo vẫn tươi tắn sườn đê ven làngthế mà chúng mình bỏ đi gần hai mươi năm rồi vì lẽ gì chẳng biết
chiều nay anh bất ngờ gặp mẹ bên gốc đa xưa con đò bến nước
mẹ đon đả đưa anh bát nước chè xanh hệt bát nước khi xưa nhễ nhại mồ hôi ta chạy về xin mẹ
ta đi khỏi làng vì những lẽ gì
hoa linh thảo nhân từ vẫn rực rỡ nơi này, mùa màng vẫn thong dong, thủy triều vẫn dạt dào phù sa tôm cá đất làng ta nhuần nhuyễn mỡ màu trai gái nở nang vạm vỡ
những cánh buồm nâu no đủ hoàng hôn phưng phức hương cá tôm rơm rạ làng quê vào giấc ngủ say nồng
gần hai mươi năm rồi em có còn nhớ những bông linh thảo vàng rực rỡ trong những đêm trăng sớm
ngày ấy chẳng hiểu vì sao những dải hoa ta cứ tết gần xong gió biển lại bứt đi một vài bông mang đi mất
lúc đầu chúng mình đều kiên nhẫn mãi sau ta sốt ruột hình như chưa bao giờ ta kết được một dải hoa trọn vẹn dưới trăng
ta đi khỏi làng vì những lẽ gì chiều nay anh về rực rỡ vẹn nguyên hai sườn đê hai dải hoa linh thảo
vầng trăng non biếc xanh như thể gần hai mươi năm qua vẫn vời vợi một bến trời.
Mỹ Lộc, 7-3-1995
(Theo Tuyển tập Thơ Việt Nam 1975 - 2000, tập 2, NXB Hội Nhà văn, 2001)
Bài văn cảm nhận về hình tượng hoa linh thảo trong bài thơ Hoa linh thảo (Nguyễn Linh Khiếu) có thể triển khai theo nhiều cách, song cần bảo đảm các ý chính:
* Giới thiệu khái quát tác giả, tác phẩm
- Nguyễn Linh Khiếu:
+ Một trong những gương mặt tiêu biểu của thơ ca Việt Nam đương đại.
+ Xuất hiện trên thi đàn từ những năm 1990 với một giọng thơ riêng biệt, giàu thi ảnh và đầy nội lực. Sau đó, bẵng đi đến hơn hai mươi năm ông mới trở lại đầy ấn tượng với các tập sách như Sa hồng, Dòng thiêng, Phồn sinh. Thêm một lần nữa khẳng định tên tuổi với thi ca, đồng thời Nguyễn Linh Khiếu cũng cho thấy sự nội lực, ấp ủ và chín muồi trong sáng tạo.
- Hoa linh thảo:
+ Đề tài: quê hương.
+ Chủ đề: tình yêu quê nhà.
+ Nhan đề: Nguyễn Linh Khiếu từng chia sẻ hoa linh thảo là loài hoa không có thực, là một cái tên... “bịa” như “lá diêu bông” của Hoàng Cầm. Có điều, với Nguyễn Linh Khiếu, Linh Thảo còn là tên người yêu cũ của ông. Thông tin này ít nhiều giúp chúng ta có thể cảm nhận được hình ảnh “em” trong bài thơ.
+ Nhân vật trữ tình: “anh”.
+ Đối tượng trữ tình: hoa linh thảo, quê hương.
+ Cảm hứng chủ đạo: tình yêu quê nhà.
+ Thể thơ: thơ văn xuôi với những câu thơ viết tràn theo mạch cảm xúc, không chú ý đến việc dòng, vần, nhịp.
+ Bố cục:
• Bốn dòng đầu: Nhân vật trữ tình “anh” trở về quê nhà sau bao năm xa cách, bất ngờ gặp lại cảnh cũ người xưa
• Sáu dòng tiếp: Quê nhà hiện tại và quá khứ rưng rức sắc hoa hoa linh thảo vàng rực
• Hai dòng cuối: Cảm xúc của nhân vật trữ tình trước cảnh sắc không thay đổi của làng quê.
* Cảm nhận về hình tượng hoa linh thảo trong bài thơ
- Hoa linh thảo: như đã nói khi tìm hiểu nhan đề bài thơ, đây là loài hoa không có thực, được tác giả hư cấu.
+ Suốt dọc bài thơ, loài hoa này được gợi tả qua các chi tiết: những bông linh thảo vẫn tươi tắn sườn đê ven làng, hoa linh thảo nhân từ vẫn rực rỡ nơi này, những bông linh thảo vàng rực rỡ trong những đêm trăng sớm, gió biển lại bứt đi một vài bông mang đi mất, rực rỡ vẹn nguyên hai sườn đê hai dải hoa linh thảo.
+ Theo đó, hoa linh thảo hiện lên như một thứ hoa đồng nội, trổ dọc sườn đê ven làng, sắc hoa vàng rực, tươi ngời. Các từ ngữ vẫn tươi tắn, vẫn rực rỡ, vàng rực rỡ, rực rỡ vẹn nguyên tô đậm sức sống, vẻ đẹp xinh tươi bất tuyệt của loài thảo mộc. Người đọc hoàn toàn có thể hình dung trên nền xanh bất tận của cỏ rả thôn quê là sắc vàng chói lói của những bông hoa bé xinh chạy dọc đôi bờ triền đê. Cảnh sắc không cầu kì nhưng đủ khiến chúng ta cảm thấy nao lòng.
+ Thêm nữa, sự xuất hiện của hoa linh thảo trong bài thơ gần như gắn liền với mọi khoảnh khắc thời gian, từ quá khứ, trong đêm trăng, khi tết gần xong, trải suốt gần hai mươi năm đến tận hiện tại chiều nay. Và xuyên suốt thời gian ấy, hoa thảo linh vẫn nhưng nhức thuỷ chung sắc vàng rực rỡ, như thể thuỷ chung đón đợi người về.
- Tình cảm, cảm xúc của nhân vật trữ tình “anh” gắn với hình tượng hoa linh thảo:
+ “Anh” vốn là một người con của làng, xa quê gần hai mươi năm. Chiều nay trở lại.
+ Trở lại làng quê tuổi thơ, những hình ảnh của hiện tại đưa anh về quá khứ: hoa linh thảo nhân từ vẫn rực rỡ nơi này khiến anh nhớ những bông linh thảo vàng rực rỡ trong những đêm trăng sớm hai mươi năm trước; nhớ những dải hoa ta cứ tết gần xong gió biển lại bứt đi một vài bông mang đi mất.
+ Điệp khúc đi khỏi làng vì lẽ gì trở đi trở lại suốt dọc bài thơ như một nỗi niềm tự vấn đau đáu: Quê hương đẹp như thế này, hoa linh thảo rạng rỡ thuỷ chung như thế này, vì cớ gì ta lại bỏ đi, lại xa cách? Dẫu vì lẽ gì thì “anh” cũng đã rời làng thấp thoáng hai mươi năm, bởi vậy nên trước nỗi trăn trở trong “anh”, người đọc nên hiểu rằng đó là một dạng thức biểu hiện cho tình yêu sâu nặng “anh” dành cho quê nhà.
+ Bài thơ khép lại bằng cảm nhận sâu sắc của nhân vật trữ tình “anh” về tình cảm thuỷ chung của quê hương dành cho “anh”, dành cho những người con xa quê: chiều nay anh về rực rỡ vẹn nguyên hai sườn đê hai dải hoa linh thảo. Phải yêu lắm làng quê ấy, tâm hồn “anh” mới hoà điệu để thấu hiểu tình cảm bao dung mà quê hương luôn trao gửi tới mỗi đứa con của làng.
* Đánh giá chung
- Bài thơ với hình ảnh hoa linh thảo hoàn toàn hư cấu và thể thơ văn xuôi với những dòng thơ không chú trọng cách gieo vần, ngắt nhịp,... đã thể hiện một cách độc đáo tình yêu, lòng biết ơn sâu nặng của nhân vật trữ tình - tác giả - với quê hương.
- Hoa linh thảo bồi đắp trong mỗi chúng ta, nhất là những người con xa quê, một tình cảm sâu nặng với nơi chốn mình được sinh ra. Tình cảm ấy sẽ là động lực để mỗi chúng ta vững bước trên hành trình tương lai, ngay cả khi chúng ta phải tha hương nơi đất khách...
<*> Đọc thêm bài thơ:
ăn với mẹ một bữa cơm
nghe mẹ kể một câu chuyện cũ
ngôi nhà khi ta sinh ra
giờ cũng thì thầm cùng ta những đêm không ngủ
Ai cũng muốn đi ra khỏi ngôi nhà của mình
ngoài cửa sổ bao điều mới lạ
ai cũng nghĩ chỉ đi một chút rồi sẽ trở về
hầu như không ai về cả
Khi còn mẹ
hãy trở về ngôi nhà của mình
ăn với mẹ một bữa cơm
nghe mẹ kể một câu chuyện cũ
mẹ mất rồi thì về với ai.
* Giới thiệu khái quát tác giả, tác phẩm
- Nguyễn Linh Khiếu:
+ Một trong những gương mặt tiêu biểu của thơ ca Việt Nam đương đại.
+ Xuất hiện trên thi đàn từ những năm 1990 với một giọng thơ riêng biệt, giàu thi ảnh và đầy nội lực. Sau đó, bẵng đi đến hơn hai mươi năm ông mới trở lại đầy ấn tượng với các tập sách như Sa hồng, Dòng thiêng, Phồn sinh. Thêm một lần nữa khẳng định tên tuổi với thi ca, đồng thời Nguyễn Linh Khiếu cũng cho thấy sự nội lực, ấp ủ và chín muồi trong sáng tạo.
- Hoa linh thảo:
+ Đề tài: quê hương.
+ Chủ đề: tình yêu quê nhà.
+ Nhan đề: Nguyễn Linh Khiếu từng chia sẻ hoa linh thảo là loài hoa không có thực, là một cái tên... “bịa” như “lá diêu bông” của Hoàng Cầm. Có điều, với Nguyễn Linh Khiếu, Linh Thảo còn là tên người yêu cũ của ông. Thông tin này ít nhiều giúp chúng ta có thể cảm nhận được hình ảnh “em” trong bài thơ.
+ Nhân vật trữ tình: “anh”.
+ Đối tượng trữ tình: hoa linh thảo, quê hương.
+ Cảm hứng chủ đạo: tình yêu quê nhà.
+ Thể thơ: thơ văn xuôi với những câu thơ viết tràn theo mạch cảm xúc, không chú ý đến việc dòng, vần, nhịp.
+ Bố cục:
• Bốn dòng đầu: Nhân vật trữ tình “anh” trở về quê nhà sau bao năm xa cách, bất ngờ gặp lại cảnh cũ người xưa
• Sáu dòng tiếp: Quê nhà hiện tại và quá khứ rưng rức sắc hoa hoa linh thảo vàng rực
• Hai dòng cuối: Cảm xúc của nhân vật trữ tình trước cảnh sắc không thay đổi của làng quê.
* Cảm nhận về hình tượng hoa linh thảo trong bài thơ
- Hoa linh thảo: như đã nói khi tìm hiểu nhan đề bài thơ, đây là loài hoa không có thực, được tác giả hư cấu.
+ Suốt dọc bài thơ, loài hoa này được gợi tả qua các chi tiết: những bông linh thảo vẫn tươi tắn sườn đê ven làng, hoa linh thảo nhân từ vẫn rực rỡ nơi này, những bông linh thảo vàng rực rỡ trong những đêm trăng sớm, gió biển lại bứt đi một vài bông mang đi mất, rực rỡ vẹn nguyên hai sườn đê hai dải hoa linh thảo.
+ Theo đó, hoa linh thảo hiện lên như một thứ hoa đồng nội, trổ dọc sườn đê ven làng, sắc hoa vàng rực, tươi ngời. Các từ ngữ vẫn tươi tắn, vẫn rực rỡ, vàng rực rỡ, rực rỡ vẹn nguyên tô đậm sức sống, vẻ đẹp xinh tươi bất tuyệt của loài thảo mộc. Người đọc hoàn toàn có thể hình dung trên nền xanh bất tận của cỏ rả thôn quê là sắc vàng chói lói của những bông hoa bé xinh chạy dọc đôi bờ triền đê. Cảnh sắc không cầu kì nhưng đủ khiến chúng ta cảm thấy nao lòng.
+ Thêm nữa, sự xuất hiện của hoa linh thảo trong bài thơ gần như gắn liền với mọi khoảnh khắc thời gian, từ quá khứ, trong đêm trăng, khi tết gần xong, trải suốt gần hai mươi năm đến tận hiện tại chiều nay. Và xuyên suốt thời gian ấy, hoa thảo linh vẫn nhưng nhức thuỷ chung sắc vàng rực rỡ, như thể thuỷ chung đón đợi người về.
- Tình cảm, cảm xúc của nhân vật trữ tình “anh” gắn với hình tượng hoa linh thảo:
+ “Anh” vốn là một người con của làng, xa quê gần hai mươi năm. Chiều nay trở lại.
+ Trở lại làng quê tuổi thơ, những hình ảnh của hiện tại đưa anh về quá khứ: hoa linh thảo nhân từ vẫn rực rỡ nơi này khiến anh nhớ những bông linh thảo vàng rực rỡ trong những đêm trăng sớm hai mươi năm trước; nhớ những dải hoa ta cứ tết gần xong gió biển lại bứt đi một vài bông mang đi mất.
+ Điệp khúc đi khỏi làng vì lẽ gì trở đi trở lại suốt dọc bài thơ như một nỗi niềm tự vấn đau đáu: Quê hương đẹp như thế này, hoa linh thảo rạng rỡ thuỷ chung như thế này, vì cớ gì ta lại bỏ đi, lại xa cách? Dẫu vì lẽ gì thì “anh” cũng đã rời làng thấp thoáng hai mươi năm, bởi vậy nên trước nỗi trăn trở trong “anh”, người đọc nên hiểu rằng đó là một dạng thức biểu hiện cho tình yêu sâu nặng “anh” dành cho quê nhà.
+ Bài thơ khép lại bằng cảm nhận sâu sắc của nhân vật trữ tình “anh” về tình cảm thuỷ chung của quê hương dành cho “anh”, dành cho những người con xa quê: chiều nay anh về rực rỡ vẹn nguyên hai sườn đê hai dải hoa linh thảo. Phải yêu lắm làng quê ấy, tâm hồn “anh” mới hoà điệu để thấu hiểu tình cảm bao dung mà quê hương luôn trao gửi tới mỗi đứa con của làng.
* Đánh giá chung
- Bài thơ với hình ảnh hoa linh thảo hoàn toàn hư cấu và thể thơ văn xuôi với những dòng thơ không chú trọng cách gieo vần, ngắt nhịp,... đã thể hiện một cách độc đáo tình yêu, lòng biết ơn sâu nặng của nhân vật trữ tình - tác giả - với quê hương.
- Hoa linh thảo bồi đắp trong mỗi chúng ta, nhất là những người con xa quê, một tình cảm sâu nặng với nơi chốn mình được sinh ra. Tình cảm ấy sẽ là động lực để mỗi chúng ta vững bước trên hành trình tương lai, ngay cả khi chúng ta phải tha hương nơi đất khách...
<*> Đọc thêm bài thơ:
TRỞ VỀ NHÀ
(Nguyễn Linh Khiếu)
Hãy trở về ngôi nhà của mìnhăn với mẹ một bữa cơm
nghe mẹ kể một câu chuyện cũ
ngôi nhà khi ta sinh ra
giờ cũng thì thầm cùng ta những đêm không ngủ
Ai cũng muốn đi ra khỏi ngôi nhà của mình
ngoài cửa sổ bao điều mới lạ
ai cũng nghĩ chỉ đi một chút rồi sẽ trở về
hầu như không ai về cả
Khi còn mẹ
hãy trở về ngôi nhà của mình
ăn với mẹ một bữa cơm
nghe mẹ kể một câu chuyện cũ
mẹ mất rồi thì về với ai.
(Theo vannghequandoi.com.vn)