Vấn đề 1: Sử dụng bảng biến thiên, đồ thị hàm số để tìm khoảng đồng biến, nghịch biến của hàm số
Câu 1 [6335]: Cho hàm số
có bảng biến thiên như sau:

Hàm số
nghịch biến trên khoảng nào dưới đây?
có bảng biến thiên như sau:
Hàm số
nghịch biến trên khoảng nào dưới đây? A, 

B, 

C, 

D, 

Quan sát bảng biến thiên, tìm các khoảng làm cho cho
; đó là các khoảng
và
.
Vậy hàm số
nghịch biến trên mỗi khoảng
và
.
Kết luận. Chọn đáp án A. Đáp án: A
; đó là các khoảng
và
.
Vậy hàm số
nghịch biến trên mỗi khoảng
và
.
Kết luận. Chọn đáp án A. Đáp án: A
Câu 2 [909048]: Cho hàm số
có đồ thị là đường cong như hình vẽ. Hàm số đã cho đồng biến trong khoảng nào dưới đây?
có đồ thị là đường cong như hình vẽ. Hàm số đã cho đồng biến trong khoảng nào dưới đây?
A, 

B, 

C, 

D, 

1.Phương pháp: Dựa vào đồ thị quan sát sự đồng biến, nghịch biến của hàm số. Hàm số đi lên từ trái sang phải
đồng biến, đi xuống từ trái sang phải
nghịch biến.
2.Cách giải: Quan sát đồ thị, ta thấy:
Hàm số đã cho đồng biến trên khoảng
3. Kết luận:
Chọn đáp án B. Đáp án: B
đồng biến, đi xuống từ trái sang phải
nghịch biến.2.Cách giải: Quan sát đồ thị, ta thấy:
Hàm số đã cho đồng biến trên khoảng

3. Kết luận:
Chọn đáp án B. Đáp án: B
Vấn đề 2: Sử dụng dấu của đạo hàm để tìm khoảng đồng biến, nghịch biến của hàm số
Câu 3 [860297]: Tìm các khoảng đồng biến, nghịch biến của mỗi hàm số sau:
a)
b)
a)
b)
a) Bước 1: Tìm tập xác định và tính đạo hàm của hàm số
Vì hàm số đã cho là hàm đa thức nên có tập xác định là
Áp dụng công thức đạo hàm của tổng, ta có
Bước 2: Tìm các giá trị là nghiệm của phương trình và làm cho hàm số không xác định.
(không có giá trị nào của làm cho hàm số không xác định)
Bước 3: Lập bảng biến thiên của hàm số và kết luận
Bảng biến thiên của hàm số như sau

Vậy hàm số đồng biến trên các khoảng và hàm số nghịch biến trên khoảng
b) Bước 1: Tìm tập xác định và tính đạo hàm của hàm số
Hàm số xác định khi và chỉ khi xác định
Suy ra tập xác định của hàm số là
Áp dụng công thức đạo hàm của tổng và công thức đạo hàm ta có
Bước 2: Tìm các giá trị là nghiệm của phương trình và làm cho hàm số không xác định.
Hàm số không xác định tại
Bước 3: Lập bảng biến thiên của hàm số và kết luận
Bảng biến thiên:

Từ bảng biến thiên suy ra hàm số nghịch biến trên khoảng và hàm số đồng biến trên các khoảng và
Vì hàm số đã cho là hàm đa thức nên có tập xác định là
Áp dụng công thức đạo hàm của tổng, ta có
Bước 2: Tìm các giá trị là nghiệm của phương trình và làm cho hàm số không xác định.
(không có giá trị nào của làm cho hàm số không xác định)
Bước 3: Lập bảng biến thiên của hàm số và kết luận
Bảng biến thiên của hàm số như sau

Vậy hàm số đồng biến trên các khoảng và hàm số nghịch biến trên khoảng
b) Bước 1: Tìm tập xác định và tính đạo hàm của hàm số
Hàm số xác định khi và chỉ khi xác định
Suy ra tập xác định của hàm số là
Áp dụng công thức đạo hàm của tổng và công thức đạo hàm ta có
Bước 2: Tìm các giá trị là nghiệm của phương trình và làm cho hàm số không xác định.
Hàm số không xác định tại
Bước 3: Lập bảng biến thiên của hàm số và kết luận
Bảng biến thiên:

Từ bảng biến thiên suy ra hàm số nghịch biến trên khoảng và hàm số đồng biến trên các khoảng và
Câu 4 [860298]: Tìm các khoảng đơn điệu của mỗi hàm số sau:
a)
b)
a)
b)
a) Bước 1: Tìm tập xác định và tính đạo hàm của hàm số
Hàm phân thức xác định khi và chỉ khi mẫu thức khác 0
Suy ra tập xác định của hàm số là
Note: Công thức đạo hàm nhanh cho phân thức dạng bậc nhất trên bậc nhất:
Ta có
Áp dụng công thức đạo hàm nhanh trên, ta được
Suy ra hàm số đồng biến trên từng khoảng xác định.
Bảng biến thiên của hàm số như sau:

Vậy hàm số đồng biến trên mỗi khoảng
và
b) Bước 1: Tìm tập xác định và tính đạo hàm của hàm số
Hàm phân thức xác định khi và chỉ khi mẫu thức khác 0
Suy ra tập xác định của hàm số là
Note: Công thức đạo hàm nhanh cho phân thức dạng bậc hai trên bậc nhất:
Áp dụng công thức trên, ta được
Bước 2: Tìm các giá trị là nghiệm của phương trình
và làm cho hàm số không xác định.


Hàm số không xác định tại
Bước 3: Lập bảng xét dấu của hàm số và kết luận. (Note: Để xác định tính đơn điệu của hàm số thì ta có thể lập 1 trong 2 bảng xét dấu hoặc bảng biến thiên của hàm số)
Bảng xét dấu đạo hàm
Từ bảng xét dấu
ta có:
+ Hàm số đồng biến trên mỗi khoảng
và 
+ Hàm số nghịch biến trên mỗi khoảng
và
Hàm phân thức xác định khi và chỉ khi mẫu thức khác 0

Suy ra tập xác định của hàm số là
Note: Công thức đạo hàm nhanh cho phân thức dạng bậc nhất trên bậc nhất:
Ta có

Áp dụng công thức đạo hàm nhanh trên, ta được

Suy ra hàm số đồng biến trên từng khoảng xác định.
Bảng biến thiên của hàm số như sau:

Vậy hàm số đồng biến trên mỗi khoảng
và
b) Bước 1: Tìm tập xác định và tính đạo hàm của hàm số
Hàm phân thức xác định khi và chỉ khi mẫu thức khác 0

Suy ra tập xác định của hàm số là
Note: Công thức đạo hàm nhanh cho phân thức dạng bậc hai trên bậc nhất:
Áp dụng công thức trên, ta được

Bước 2: Tìm các giá trị là nghiệm của phương trình
và làm cho hàm số không xác định.


Hàm số không xác định tại
Bước 3: Lập bảng xét dấu của hàm số và kết luận. (Note: Để xác định tính đơn điệu của hàm số thì ta có thể lập 1 trong 2 bảng xét dấu hoặc bảng biến thiên của hàm số)
Bảng xét dấu đạo hàm
Từ bảng xét dấu
ta có:+ Hàm số đồng biến trên mỗi khoảng
và 
+ Hàm số nghịch biến trên mỗi khoảng
và
Vấn đề 3: Tìm khoảng đơn điệu của hàm số khi biết đồ thị đạo hàm
Câu 5 [860299]: Tìm các khoảng đồng biến, nghịch biến của hàm số
biết rằng
biết rằng
Bước 1: Giải phương trình 
Ta có



Nhận xét:
và
là nghiệm bội lẻ;
là nghiệm bội chẵn.
Bước 2: Lập bảng xét dấu của
Lưu ý: Đồ thị hàm số đổi dấu qua nghiệm bội lẻ và không đổi dấu qua nghiệm bội chẵn.
Ta có bảng xét dấu của
Từ bảng xét dấu, suy ra hàm số đồng biến trên các khoảng
và
hàm số nghịch biến trên khoảng

Ta có




Nhận xét:
và
là nghiệm bội lẻ;
là nghiệm bội chẵn. Bước 2: Lập bảng xét dấu của

Lưu ý: Đồ thị hàm số đổi dấu qua nghiệm bội lẻ và không đổi dấu qua nghiệm bội chẵn.
Ta có bảng xét dấu của

Từ bảng xét dấu, suy ra hàm số đồng biến trên các khoảng

và
hàm số nghịch biến trên khoảng
Câu 6 [860300]: Tìm các khoảng đơn điệu của hàm số
biết hàm số
là hàm số bậc hai và có đồ thị như hình vẽ bên
biết hàm số
là hàm số bậc hai và có đồ thị như hình vẽ bên
Bước 1: Xác định các giao điểm của hàm số với trục hoành để giải phương trình
Dựa vào đồ thị của hàm
, ta thấy đồ thị cắt trục hoành tại 2 điểm phân biệt
và
Bước 2: Xác định vị trí của đồ thị hàm số
và trục hoành để tìm dấu của
Dựa vào đồ thị hàm số
, ta thấy
+) Trong khoảng
đồ thị hàm số
nằm dưới trục hoành
+) Trong khoảng
đồ thị hàm số
nằm trên trục hoành
+) Trong khoảng
đồ thị hàm số
nằm dưới trục hoành
Bước 3: Lập bảng xét dấu của
Vì hàm
là hàm số bậc hai nên sẽ có tập xác định là
Từ các dữ kiện thu được từ các bước 1 và 2, ta có bảng xét dấu của
như sau:
Từ bảng xét dấu trên, ta suy ra hàm số đã cho đồng biến trên khoảng
và nghịch biến trên các khoảng
Dựa vào đồ thị của hàm
, ta thấy đồ thị cắt trục hoành tại 2 điểm phân biệt
và
Bước 2: Xác định vị trí của đồ thị hàm số
và trục hoành để tìm dấu của
Dựa vào đồ thị hàm số
, ta thấy
+) Trong khoảng
đồ thị hàm số
nằm dưới trục hoành
+) Trong khoảng
đồ thị hàm số
nằm trên trục hoành
+) Trong khoảng
đồ thị hàm số
nằm dưới trục hoành
Bước 3: Lập bảng xét dấu của
Vì hàm
là hàm số bậc hai nên sẽ có tập xác định là
Từ các dữ kiện thu được từ các bước 1 và 2, ta có bảng xét dấu của
như sau:
Từ bảng xét dấu trên, ta suy ra hàm số đã cho đồng biến trên khoảng
và nghịch biến trên các khoảng
Vấn đề 4: Ứng dụng
Câu 7 [860301]: Trong khoảng thời gian
giây kể từ lúc bắt đầu chuyển động, một vật chuyển động theo quy luật
với
(giây) là khoảng thời gian từ lúc bắt đầu chuyển động và
(m) là quãng đường vật đi được trong khoảng thời gian đó. Tìm khoảng thời gian mà vật chuyển động nhanh dần?chậm dần?
giây kể từ lúc bắt đầu chuyển động, một vật chuyển động theo quy luật
với
(giây) là khoảng thời gian từ lúc bắt đầu chuyển động và
(m) là quãng đường vật đi được trong khoảng thời gian đó. Tìm khoảng thời gian mà vật chuyển động nhanh dần?chậm dần?
Vận tốc chuyển động của vật được xác định theo công thức: 
Ta có

Từ đó ta có bảng biến thiên

Nhìn vào bảng biến thiên ta thấy: Từ thời điểm bắt đầu chuyển động đến thời điểm
giây, vật chuyển động nhanh dần. Từ thời điểm
giây đến thời điểm
giây, vật chuyển động chậm dần.

Ta có

Từ đó ta có bảng biến thiên

Nhìn vào bảng biến thiên ta thấy: Từ thời điểm bắt đầu chuyển động đến thời điểm
giây, vật chuyển động nhanh dần. Từ thời điểm
giây đến thời điểm
giây, vật chuyển động chậm dần.