Câu hỏi hướng dẫn đọc
Câu 1 [561623]: Bài thơ được viết theo thể thơ nào?
Bài thơ được viết theo thể thơ thất ngôn tứ tuyệt Đường luật (chữ Quốc ngữ).
Câu 2 [561624]: Chỉ ra bố cục của bài thơ.
Bố cục của bài thơ:
- Cách thứ nhất:
+ Khởi: Âm thanh tiếng suối
+ Thừa: Vẻ đẹp của cảnh trăng rừng
+ Chuyển: Sự rung động, niềm say mê trước vẻ đẹp như tranh của cảnh rừng Việt Bắc
+ Hợp: Vẻ đẹp tâm hồn nhân vật trữ tình
- Cách thứ hai:
+ Hai câu trước: Khung cảnh thiên nhiên (núi rừng Việt Bắc)
+ Hai câu sau: Hình tượng nhân vật trữ tình - tác giả
- Cách thứ nhất:
+ Khởi: Âm thanh tiếng suối
+ Thừa: Vẻ đẹp của cảnh trăng rừng
+ Chuyển: Sự rung động, niềm say mê trước vẻ đẹp như tranh của cảnh rừng Việt Bắc
+ Hợp: Vẻ đẹp tâm hồn nhân vật trữ tình
- Cách thứ hai:
+ Hai câu trước: Khung cảnh thiên nhiên (núi rừng Việt Bắc)
+ Hai câu sau: Hình tượng nhân vật trữ tình - tác giả
Câu 3 [561625]: Nêu tác dụng của các biện pháp tu từ được sử dụng trong hai dòng thơ đầu.
Các biện pháp tu từ được sử dụng trong hai dòng thơ đầu.
- So sánh: Tiếng suối trong như tiếng hát xa
Lâu nay, tiếng suối thường được ví với tiếng đàn hoặc tiếng hát được ví với tiếng suối:
- Côn Sơn hữu tuyền
Kì thanh linh linh nhiên
(“Côn Sơn suối chảy rì rầm
Ta nghe như tiếng đàn cầm bên tai”)
- So sánh: Tiếng suối trong như tiếng hát xa
Lâu nay, tiếng suối thường được ví với tiếng đàn hoặc tiếng hát được ví với tiếng suối:
- Côn Sơn hữu tuyền
Kì thanh linh linh nhiên
(“Côn Sơn suối chảy rì rầm
Ta nghe như tiếng đàn cầm bên tai”)
(Côn Sơn ca - Nguyễn Trãi)
- Tiếng hát trong như nước ngọc tuyền
(Tiếng hát bên sông - Thế Lữ)
Hồ Chí Minh ví tiếng suối với tiếng hát: Tiếng suối trong như tiếng hát xa. Đây là cách so sánh đặc sắc, làm cho tiếng suối - âm thanh của thiên nhiên - trở nên gần gũi với con người hơn. Tiếng suối từ xa vọng lại trong trẻo như một thứ nhạc rừng vọng lại giữa đêm khuya thanh vắng, tĩnh lặng. Cùng với đó, phép so sánh còn gợi cảm nhận về một khung cảnh thiên nhiên rất đỗi thơ mộng, trữ tình. Cũng với biện pháp tu từ này, lời thơ còn đưa đến người đọc cảm nhận về tâm hồn tinh tế, nhạy cảm của chủ thể trữ tình.
- Phép điệp, điệp từ lồng (Trăng lồng cổ thụ, bóng lồng hoa) khiến bức tranh cảnh khuya hiện lên nhiều tầng, nhiều lớp, đường nét, hình khối đa dạng. Ánh sáng đan lồng với tàng cây, bóng sáng đan lồng với khóm hoa hoạ nên một bức tranh có dáng hình vươn cao toả rộng của vòm cổ thụ, ở trên cao lấp loáng ánh trăng, có bóng lá, bóng cây, bóng trăng in lên mặt đất thành những hình như bông hoa thêu dệt. Bức tranh chỉ có hai màu sáng tối, trắng đen mà tạo nên vẻ lung linh, chập chờn, lại ấm áp, hoà hợp quấn quýt bởi sự đan cài hai từ lồng trong một câu thơ.
- Phép điệp, điệp từ lồng (Trăng lồng cổ thụ, bóng lồng hoa) khiến bức tranh cảnh khuya hiện lên nhiều tầng, nhiều lớp, đường nét, hình khối đa dạng. Ánh sáng đan lồng với tàng cây, bóng sáng đan lồng với khóm hoa hoạ nên một bức tranh có dáng hình vươn cao toả rộng của vòm cổ thụ, ở trên cao lấp loáng ánh trăng, có bóng lá, bóng cây, bóng trăng in lên mặt đất thành những hình như bông hoa thêu dệt. Bức tranh chỉ có hai màu sáng tối, trắng đen mà tạo nên vẻ lung linh, chập chờn, lại ấm áp, hoà hợp quấn quýt bởi sự đan cài hai từ lồng trong một câu thơ.
Câu 4 [561626]: Hình tượng nhân vật trữ tình được khắc họa trong hai dòng thơ sau ra sao?
Hai câu thơ cuối bài Cảnh khuya đã bộc lộ vẻ đẹp và chiều sâu tâm hồn của nhân vật trữ tình - tác giả.
- Câu thứ ba Cảnh khuya như vẽ người chưa ngủ đã thể hiện chất nghệ sĩ trong tâm hồn Hồ Chí Minh: sự rung động, niềm say mê trước vẻ đẹp như tranh của cảnh rừng Việt Bắc.
- Câu thứ tư bất ngờ mở ra vẻ đẹp và chiều sâu mới trong tâm hồn nhà thơ: thao thức chưa ngủ còn chính là vì lo nghĩ đến vận mệnh của đất nước. Trong bài thơ Thuỵ bất trước (“Không ngủ được”), Hồ Chí Minh từng viết:
Nhất canh, nhị canh, hựu tam canh
Triển chuyển, bồi hồi, thuỵ bất thành
(“Một canh, hai canh, lại ba canh
Trằn trọc, băn khoăn, giấc chẳng thành”)
Trong suốt cuộc đời làm cách mạng của mình, Hồ Chí Minh đã có biết bao đêm không ngủ như vậy? Và hẳn nhiên, lí do không ngủ được của Người luôn là vì lo nỗi nước nhà. Song ở Cảnh khuya, thật tuyệt vời khi nỗi nước nhà lại được an ủi bởi khung cảnh tuyệt đẹp của núi rừng Việt Bắc. Hay chính là vì thức tới canh khuya lo việc nước mà Người đã bắt gặp được cảnh trăng rừng tuyệt đẹp? Điệp ngữ chưa ngủ đặt ở cuối câu thứ ba và đầu câu thứ tư là một bản lề mở ra hai phía của tâm trạng trong cùng một con người: niềm say mê cảnh thiên nhiên và nỗi lo việc nước. Hai nét tâm trạng ấy thống nhất trong con người Bác, thể hiện sự hoà hợp, thống nhất giữa nhà thơ và người chiến sĩ trong vị lãnh tụ.
- Câu thứ ba Cảnh khuya như vẽ người chưa ngủ đã thể hiện chất nghệ sĩ trong tâm hồn Hồ Chí Minh: sự rung động, niềm say mê trước vẻ đẹp như tranh của cảnh rừng Việt Bắc.
- Câu thứ tư bất ngờ mở ra vẻ đẹp và chiều sâu mới trong tâm hồn nhà thơ: thao thức chưa ngủ còn chính là vì lo nghĩ đến vận mệnh của đất nước. Trong bài thơ Thuỵ bất trước (“Không ngủ được”), Hồ Chí Minh từng viết:
Nhất canh, nhị canh, hựu tam canh
Triển chuyển, bồi hồi, thuỵ bất thành
(“Một canh, hai canh, lại ba canh
Trằn trọc, băn khoăn, giấc chẳng thành”)
Trong suốt cuộc đời làm cách mạng của mình, Hồ Chí Minh đã có biết bao đêm không ngủ như vậy? Và hẳn nhiên, lí do không ngủ được của Người luôn là vì lo nỗi nước nhà. Song ở Cảnh khuya, thật tuyệt vời khi nỗi nước nhà lại được an ủi bởi khung cảnh tuyệt đẹp của núi rừng Việt Bắc. Hay chính là vì thức tới canh khuya lo việc nước mà Người đã bắt gặp được cảnh trăng rừng tuyệt đẹp? Điệp ngữ chưa ngủ đặt ở cuối câu thứ ba và đầu câu thứ tư là một bản lề mở ra hai phía của tâm trạng trong cùng một con người: niềm say mê cảnh thiên nhiên và nỗi lo việc nước. Hai nét tâm trạng ấy thống nhất trong con người Bác, thể hiện sự hoà hợp, thống nhất giữa nhà thơ và người chiến sĩ trong vị lãnh tụ.
Bài tập viết
Câu 5 [561627]: Viết đoạn văn (khoảng 8 - 10 dòng), ghi lại cảm nhận của anh/chị về vẻ đẹp tâm hồn của nhân vật trữ tình được thể hiện trong bài thơ.
Đoạn văn ghi lại cảm nhận về vẻ đẹp tâm hồn của nhân vật trữ tình được thể hiện trong bài thơ có thể triển khai theo hướng:
- Tâm hồn nghệ sĩ tinh tế, nhạy cảm trước cái đẹp: lắng nhận âm thanh tiếng suối như tiếng hát, cảm nhận khung cảnh đêm trăng nơi rừng khuya đẹp như một bức hoạ,...
- Tâm hồn yêu thiên nhiên: Trong bối cảnh kháng chiến trường kì, bên cạnh nỗi nước nhà luôn đau đáu, trong Hồ Chí Minh vẫn luôn sẵn có tình cảm đặc biệt dành cho thiên nhiên.
- Tâm hồn nghệ sĩ tinh tế, nhạy cảm trước cái đẹp: lắng nhận âm thanh tiếng suối như tiếng hát, cảm nhận khung cảnh đêm trăng nơi rừng khuya đẹp như một bức hoạ,...
- Tâm hồn yêu thiên nhiên: Trong bối cảnh kháng chiến trường kì, bên cạnh nỗi nước nhà luôn đau đáu, trong Hồ Chí Minh vẫn luôn sẵn có tình cảm đặc biệt dành cho thiên nhiên.