Câu hỏi hướng dẫn đọc
Câu 1 [561655]: Trong cảm nhận của nhân vật trữ tình, đất nước hiện ra qua những hình ảnh nào? Đặc điểm chung của những hình ảnh ấy là gì?
- Trong cảm nhận của nhân vật trữ tình, đất nước hiện ra qua:
+ Những hình ảnh thiên nhiên: những bông nứa trắng bên sông, bầy chim sẻ đậu trước sân nhà, hoa bưởi hoa ngâu, vết bùn khô trên mặt đá, cây cỏ ở trong vườn, rau rìu rau có rau trai,...
+ Hình ảnh con người: những đứa trẻ đứng nhìn ngấp nghé, mẹ (thức khuya dậy sớm, ngoài năm mươi tuổi, ngồi một mình hay khóc, đốt củi trên rừng,...), cha (làm cá ngoài biển), người yêu (nụ hôn ngọt trên môi).
+ Hình ảnh cuộc sống thường ngày: căn nhà dột phên không ngăn nổi gió.
- Đặc điểm chung của những hình ảnh trên:
+ Đẹp vẻ đẹp bình dị, giản dị, đời thường
+ Có phần lam lũ, cơ cực (con người) gắn bó với cuộc sống hằng ngày, riêng tư của nhà thơ.
+ Khơi gợi những kí ức, kỉ niệm buồn của nhà thơ.
+ Những hình ảnh thiên nhiên: những bông nứa trắng bên sông, bầy chim sẻ đậu trước sân nhà, hoa bưởi hoa ngâu, vết bùn khô trên mặt đá, cây cỏ ở trong vườn, rau rìu rau có rau trai,...
+ Hình ảnh con người: những đứa trẻ đứng nhìn ngấp nghé, mẹ (thức khuya dậy sớm, ngoài năm mươi tuổi, ngồi một mình hay khóc, đốt củi trên rừng,...), cha (làm cá ngoài biển), người yêu (nụ hôn ngọt trên môi).
+ Hình ảnh cuộc sống thường ngày: căn nhà dột phên không ngăn nổi gió.
- Đặc điểm chung của những hình ảnh trên:
+ Đẹp vẻ đẹp bình dị, giản dị, đời thường
+ Có phần lam lũ, cơ cực (con người) gắn bó với cuộc sống hằng ngày, riêng tư của nhà thơ.
+ Khơi gợi những kí ức, kỉ niệm buồn của nhà thơ.
Câu 2 [561656]: Những từ ngữ, dòng thơ nào thể hiện trực tiếp tình cảm, cảm xúc của nhân vật trữ tình với đất nước? Phân tích ý nghĩa của dòng thơ có tính chất như một điệp khúc trong bài thơ.
- Những từ ngữ, dòng thơ thể hiện trực tiếp tình cảm, cảm xúc của nhân vật trữ tình với đất nước: Tôi yêu đất nước này như thế, Như yêu cây cỏ ở trong vườn, Như yêu mẹ tôi chịu khó chịu thương, Yêu một giọng hát hay, Tôi yêu đất nước này lầm than, Tôi yêu đất nước này chân thật, Như yêu căn nhà nhỏ có mẹ của tôi, Như yêu em nụ hôn ngọt trên môi, Đất nước này còn chua xót,...
- Điệp khúc Tôi yêu đất nước này... được lặp đi lặp lại nhiều lần trong bài thơ, mỗi lần là một sắc thái khác nhau:
+ Tôi yêu đất nước này như thế
+ Tôi yêu đất nước này áo rách
+ Tôi yêu đất nước này lầm than
+ Tôi yêu đất nước này chân thật
Cách viết này khiến người đọc có cảm nhận nhân vật trữ tình yêu tất cả những gì thuộc về đất nước, bất chấp đất nước ấy đói khổ, cơ hàn, nhọc nhằn, lam lũ. Trở lại, mỗi cung bậc lại tựu lại tình yêu tha thiết, lớn lao nhân vật trữ tình dành cho đất nước.
- Điệp khúc Tôi yêu đất nước này... được lặp đi lặp lại nhiều lần trong bài thơ, mỗi lần là một sắc thái khác nhau:
+ Tôi yêu đất nước này như thế
+ Tôi yêu đất nước này áo rách
+ Tôi yêu đất nước này lầm than
+ Tôi yêu đất nước này chân thật
Cách viết này khiến người đọc có cảm nhận nhân vật trữ tình yêu tất cả những gì thuộc về đất nước, bất chấp đất nước ấy đói khổ, cơ hàn, nhọc nhằn, lam lũ. Trở lại, mỗi cung bậc lại tựu lại tình yêu tha thiết, lớn lao nhân vật trữ tình dành cho đất nước.
Câu 3 [561657]: Hãy tìm các biểu hiện về giọng điệu của nhân vật trữ tình trong văn bản Bài thơ của một người yêu nước mình. Qua đó, anh/chị có suy nghĩ gì về tình cảm, thái độ của nhân vật trữ tình đối với đất nước?
- Các biểu hiện về giọng điệu của nhân vật trữ tình:
+ Giọng thơ tâm tình, thủ thỉ (Buổi sáng tôi mặc áo đi giày ra đứng ngoài đường, Đôi khi chợt nhớ một tiếng cười lạ, Mẹ tôi thức khuya dậy sớm, Năm nay ngoài năm mươi tuổi, Thuở tôi mới đọc được i tờ,...).
+ Thiết tha, thương mến (Tôi yêu đất nước này như thế, Như yêu cây cỏ ở trong vườn, Như yêu mẹ tôi chịu khó chịu thương,...).
+ Giọng thơ buồn gắn liền với những kí ức, suy cảm về đất nước, con người (Tôi yêu đất nước này lầm than, Đất nước này còn chua xót,...)
- Tất cả những yếu tố trên cho thấy tình cảm mến yêu tha thiết, sâu nặng, những xúc cảm chân thành, mãnh liệt của nhân vật trữ tình đối với đất nước.
+ Giọng thơ tâm tình, thủ thỉ (Buổi sáng tôi mặc áo đi giày ra đứng ngoài đường, Đôi khi chợt nhớ một tiếng cười lạ, Mẹ tôi thức khuya dậy sớm, Năm nay ngoài năm mươi tuổi, Thuở tôi mới đọc được i tờ,...).
+ Thiết tha, thương mến (Tôi yêu đất nước này như thế, Như yêu cây cỏ ở trong vườn, Như yêu mẹ tôi chịu khó chịu thương,...).
+ Giọng thơ buồn gắn liền với những kí ức, suy cảm về đất nước, con người (Tôi yêu đất nước này lầm than, Đất nước này còn chua xót,...)
- Tất cả những yếu tố trên cho thấy tình cảm mến yêu tha thiết, sâu nặng, những xúc cảm chân thành, mãnh liệt của nhân vật trữ tình đối với đất nước.
Câu 4 [561658]: Phân tích tác dụng của một biện pháp tu từ được nhà thơ sử dụng trong bài thơ trên.
Phân tích tác dụng của một biện pháp tu từ được nhà thơ sử dụng trong bài thơ trên.
HS tự chọn và phân tích tác dụng của một biện pháp tu từ được nhà thơ sử dụng trong văn bản thơ. Chẳng hạn:
- Biện pháp so sánh:
Tôi yêu đất nước này như thế
Như yêu cây cỏ ở trong vườn
Như yêu mẹ tôi chịu khó chịu thương
Với việc sử dụng biện pháp tu từ so sánh, tình yêu đất nước của tác giả đã được cụ thể hoá một cách sống động trong tình yêu cây cỏ trong vườn, tình yêu người mẹ chịu khó, chịu thương. Đồng thời, phép so sánh cũng góp phần thể hiện tư tưởng: Đất nước trước hết là những gì gần gũi, thân thuộc nhất với mỗi người. Đất nước vĩnh hằng như thiên nhiên (cỏ cây), có công lao sinh thành thiêng liêng (như mẹ). Nhưng đằng sau những điều rất đỗi bình dị ấy là vẻ đẹp, sức sống của nhiên nhiên và con người Việt Nam.
- Phép điệp (điệp từ một) kết hợp phép liệt kê:
Đôi khi chợt nhớ một tiếng cười lạ
Một câu ca dao buồn có hoa bưởi hoa ngâu
Một vết bùn khô trên mặt đá
Không có ai chia tay
Cũng nhớ một tiếng còi tàu.
Lời thơ bộc bạch nỗi nhớ, sự khắc ghi và tình yêu tha thiết từng gương mặt người, từng sự vật, sự việc thuộc về quê hương, đất nước của nhân vật trữ tình, khiến người đọc nhận ra: dường như tất cả những gì thuộc về đất nước ấy, dầu lạ, dầu quen đều thấm đượm tình yêu của nhân vật trữ tình.
HS tự chọn và phân tích tác dụng của một biện pháp tu từ được nhà thơ sử dụng trong văn bản thơ. Chẳng hạn:
- Biện pháp so sánh:
Tôi yêu đất nước này như thế
Như yêu cây cỏ ở trong vườn
Như yêu mẹ tôi chịu khó chịu thương
Với việc sử dụng biện pháp tu từ so sánh, tình yêu đất nước của tác giả đã được cụ thể hoá một cách sống động trong tình yêu cây cỏ trong vườn, tình yêu người mẹ chịu khó, chịu thương. Đồng thời, phép so sánh cũng góp phần thể hiện tư tưởng: Đất nước trước hết là những gì gần gũi, thân thuộc nhất với mỗi người. Đất nước vĩnh hằng như thiên nhiên (cỏ cây), có công lao sinh thành thiêng liêng (như mẹ). Nhưng đằng sau những điều rất đỗi bình dị ấy là vẻ đẹp, sức sống của nhiên nhiên và con người Việt Nam.
- Phép điệp (điệp từ một) kết hợp phép liệt kê:
Đôi khi chợt nhớ một tiếng cười lạ
Một câu ca dao buồn có hoa bưởi hoa ngâu
Một vết bùn khô trên mặt đá
Không có ai chia tay
Cũng nhớ một tiếng còi tàu.
Lời thơ bộc bạch nỗi nhớ, sự khắc ghi và tình yêu tha thiết từng gương mặt người, từng sự vật, sự việc thuộc về quê hương, đất nước của nhân vật trữ tình, khiến người đọc nhận ra: dường như tất cả những gì thuộc về đất nước ấy, dầu lạ, dầu quen đều thấm đượm tình yêu của nhân vật trữ tình.
Câu 5 [561659]: Quan niệm và cách thể hiện tình cảm đối với đất nước của Trần Vàng Sao trong bài thơ trên có gì giống và khác với Nguyễn Khoa Điềm qua đoạn thơ sau:
Khi ta lớn lên Đất Nước đã có rồi
Đất Nước có trong những cái “ngày xửa ngày xưa...”
mẹ thường hay kể
Đất Nước bắt đầu với miếng trầu bây giờ bà ăn
Đất Nước lớn lên khi dân mình biết trồng tre mà đánh giặc
Tóc mẹ thì bởi sau đầu
Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn
Cái kèo, cái cột thành tên
Hạt gạo phải một nắng hai sương xay, giã, giần, sàng
Đất Nước có từ ngày đó...
(Đất Nước, trích trường ca Mặt đường khát vọng)
Khi ta lớn lên Đất Nước đã có rồi
Đất Nước có trong những cái “ngày xửa ngày xưa...”
mẹ thường hay kể
Đất Nước bắt đầu với miếng trầu bây giờ bà ăn
Đất Nước lớn lên khi dân mình biết trồng tre mà đánh giặc
Tóc mẹ thì bởi sau đầu
Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn
Cái kèo, cái cột thành tên
Hạt gạo phải một nắng hai sương xay, giã, giần, sàng
Đất Nước có từ ngày đó...
(Đất Nước, trích trường ca Mặt đường khát vọng)
So sánh quan niệm và cách thể hiện tình cảm đối với đất nước của Trần Vàng Sao trong Bài thơ của một người yêu nước mình với đoạn thơ trong Mặt đường khát vọng của Nguyễn Khoa Điềm
- Tương đồng: Đều thể hiện tình yêu Tổ quốc và quan niệm về đất nước gắn liền với những gì gần gũi, thân thương và riêng tư trong cuộc sống của mỗi người.
- Khác biệt:
+ Đoạn thơ của Nguyễn Khoa Điềm mang giọng điệu trữ tình - chính luận, giàu chất suy tư với luận đề “Đất Nước của nhân dân”; sử dụng nhiều chất liệu của đời sống văn hoá và văn học dân gian.
+ Bài thơ của Trần Vàng Sao là những cảm xúc chân thành, hồn nhiên về đất nước; ngôn ngữ, hình ảnh mộc mạc, giản dị, đều xuất phát từ cuộc sống thường ngày.
- Tương đồng: Đều thể hiện tình yêu Tổ quốc và quan niệm về đất nước gắn liền với những gì gần gũi, thân thương và riêng tư trong cuộc sống của mỗi người.
- Khác biệt:
+ Đoạn thơ của Nguyễn Khoa Điềm mang giọng điệu trữ tình - chính luận, giàu chất suy tư với luận đề “Đất Nước của nhân dân”; sử dụng nhiều chất liệu của đời sống văn hoá và văn học dân gian.
+ Bài thơ của Trần Vàng Sao là những cảm xúc chân thành, hồn nhiên về đất nước; ngôn ngữ, hình ảnh mộc mạc, giản dị, đều xuất phát từ cuộc sống thường ngày.
Bài tập viết
Câu 6 [561660]: Viết một đoạn văn (khoảng 10 - 12 dòng) giới thiệu một vẻ đẹp của đất nước trong cảm nhận của nhà thơ Trần Vàng Sao.
Bài thơ của một người yêu nước mình (Trần Vàng Sao) có rất nhiều hình ảnh khơi gợi cảm nhận về vẻ đẹp của quê hương đất nước. HS tự chọn và thực hiện yêu cầu theo cảm nhận của mình.
Đoạn văn giới thiệu một vẻ đẹp của đất nước trong cảm nhận của nhà thơ Trần Vàng Sao có thể được triển khai theo hướng:
- Hình ảnh/ Khung cảnh được lựa chọn để giới thiệu là hình ảnh/ khung cảnh nào?
- Điều gì làm nên vẻ đẹp của hình ảnh/ khung cảnh đó?
Đoạn văn giới thiệu một vẻ đẹp của đất nước trong cảm nhận của nhà thơ Trần Vàng Sao có thể được triển khai theo hướng:
- Hình ảnh/ Khung cảnh được lựa chọn để giới thiệu là hình ảnh/ khung cảnh nào?
- Điều gì làm nên vẻ đẹp của hình ảnh/ khung cảnh đó?