Bài thơ có đặc điểm gì đáng chú ý về hình thức của các dòng thơ, đoạn thơ?
- Điểm đáng chú ý về hình thức của các dòng thơ, đoạn thơ:
+ Đó là những dòng không vần, không dấu chấm, dấu phẩy, không viết hoa đầu dòng;
+ Phân câu theo một trật tự khác thường (trái với cách phân dòng, phân câu và ngữ pháp truyền thống);
+ Dòng thơ có nhiều kết hợp từ lạ, bất thường: tiếng đàn bọt nước, vầng trăng chếnh choáng, yên ngựa mỏi mòn, tiếng ghi ta nâu, tiếng ghi ta lá xanh, tiếng ghi ta tròn,... Các đoạn thơ có độ dài ngắn khác nhau, khi 6 dòng, khi 4 dòng, mỗi dòng không đều nhau về số chữ.
(Đó chính là những dấu hiệu điển hình của thơ hiện đại, tự do: không bị gò vào các quy định chặt chẽ của luật thơ (về số dòng, số tiếng, kết cấu,...), không nhất thiết phải có vần, nhịp thơ phóng khoáng, có nhiều cách tân về ngôn ngữ (cách kết hợp từ), nhiều hình ảnh thơ lạ, trừu tượng,...)

* Hình tượng Lor-ca:
** Đoạn 1
- Hình tượng Gar-xi-a Lor-ca không xuất hiện trực tiếp trong những dòng thơ mở đầu thi phẩm mà ẩn hiện thấp thoáng qua một thi ảnh có tính chất hoán dụ: những tiếng đàn bọt nước. Những tiếng đàn ở đây biểu trưng cho nghệ thuật của Lor-ca, cho tiếng lòng, tâm hồn của Lor-ca.. Bọt nước là một hình ảnh (bong bóng nổi trên mặt nước) mang vẻ đẹp lung linh nhưng cũng rất mong manh, chóng tan, dễ vỡ. Theo đó, những tiếng đàn bọt nước là một ám chỉ về cuộc đời ngắn ngủi, về tâm hồn nghệ sĩ mong manh của Lor-ca.
- Lor-ca tiếp tục hiện lên gián tiếp qua hình ảnh: Tây Ban Nha áo choàng đỏ gắt. Hình ảnh áo choàng gợi liên tưởng đến đấu sĩ trong đấu trường. Theo đó, Lor-ca hiện lên như một đấu sĩ trong hai đấu trường:
+ Đấu trường chính trị: Trong đấu trường này, Gar-xi-a Lor-ca là một chiến sĩ tiên phong trong công cuộc đấu tranh chống lại bè lũ độc tài để giành lại tự do cho nhân dân.
+ Đấu trường nghệ thuật: Trong đấu trường này, Gar-xi-a Lor-ca là nghệ sĩ tiên phong trong công cuộc cách tân nghệ thuật để chôn vùi thứ nghệ thuật già nua, cằn cỗi đương thời của đất nước Tây Ban Nha.
- Dòng thơ li-la li-la li-la: vừa gợi hình ảnh hoa tử đinh hương vừa gợi âm thanh tiếng dạo đàn ghita
+ Gợi hình ảnh con đường dọc dài sắc hoa tử đinh hương tím ngát mà chàng nghệ sĩ lãng du đang thong dong một mình một ngựa đi trên con đường đó.
+ Hình ảnh của chàng nghệ sĩ lãng du với cú vê điệu nghệ/ khúc dạo đàn điệu nghệ.
- Các chi tiết đi lang thang, với vầng trăng chếnh choáng với các từ láy tượng hình (lang thang, chếnh choáng) gợi hình ảnh của chàng nghệ sĩ một mình một ngựa với cây đàn ghita đang thong dong đi trên các triền đê, đồng cỏ, các thảo nguyên bát ngát,... - nghệ sĩ lãng du như đang thăng hoa trong khúc nhạc mà chàng đang dạo.
- Các chi tiết miền đơn độc, trên yên ngựa mỏi mòn cùng các từ láy (đơn độc, mỏi mòn) gợi hình ảnh của chiến sĩ trong trạng thái một mình, cô đơn, mệt mỏi.
⟶ Hình tượng Gar-xi-a Lor-ca: Một nghệ sĩ lãng du với khát vọng cách tân nghệ thuật; một chiến sĩ kiên cường trong công cuộc đấu tranh giành lại tự do cho nhân dân; một cuộc đời bi kịch, một nghệ sĩ - chiến sĩ vĩ đại nhưng cuộc đời quá đỗi ngắn ngủi.
** Đoạn 2+3:
- Đoạn 2:
+ Hai dòng đầu: Hoán dụ Tây Ban Nha chỉ Gar-xi-a Lor-ca. Tây Ban Nha/ hát nghêu ngao được viết theo hình thức câu chủ động thể hiện tâm thế chủ động của Lor-ca. Chi tiết hát nghêu ngao gợi hình ảnh trẻ trung, lạc quan, yêu đời, tâm hồn lãng mạn của chàng nghệ sĩ lãng du. Hiện lên trước mắt chúng ta là hình ảnh chàng nghệ sĩ - chiến sĩ yêu đời, say sưa trong công cuộc đấu tranh giành tự do và công cuộc cách tân nghệ thuật.
+ Ba dòng tiếp:
• bỗng kinh hoàng: Từ bỗng báo hiệu sự việc không lành bất ngờ ập đến; từ kinh hoàng diễn tả nỗi kinh khiếp, đau đớn của Thanh Thảo nói riêng và của hết thảy nhân loại tiến bộ nói chung - những người yêu, say mê, ngưỡng mộ, ủng hộ Gar-xi-a Lor-ca.
• áo choàng bê bết đỏ gợi hình ảnh tấm áo choàng thấm đẫm máu của Gar-xi-a Lor-ca, tô đậm ấn tượng về cái chết bất ngờ, thương đau của chàng.
• Lorca bị điệu về bãi bắn: Câu thơ được viết theo hình thức câu bị động diễn tả tư thế bị động của Gar-xi-a Lor-ca khi chàng bị đám quân lính của Phrăng-cô đưa về bãi bắn (và sau đó ném xác xuống một hố chôn tập thể). Các từ ngữ bị điệu gồm liên tiếp hai thanh trắc liền nhau, nằm giữa câu thơ tô đậm cho nỗi đau thương trĩu nặng trong tâm hồn con người - những người yêu Gar-xi-a Lor-ca.
⟶ Ba dòng thơ khắc hoạ cái chết, sự hi sinh đột ngột, bất ngờ của Gar-xi-a Lor-ca (Sinh thời, Gar-xi-a Lor-ca, với tâm hồn nghệ sĩ nhạy cảm, luôn dự cảm cái chết sẽ đến sớm với mình. Nhưng có lẽ chính giây phút này, Lor-ca cũng không thể tin được mình lại ra đi sớm như thế, khi tuổi đời còn rất trẻ và sự nghiệp còn dang dở.)
+ Câu cuối: Chàng đi như người mộng du
• Câu thơ quay trở lại hình thức câu chủ động: diễn tả tâm thế chủ động của chàng nghệ sĩ - chiến sĩ, gợi vẻ đẹp ngạo nghễ của Gar-xi-a Lor-ca ngay cả khi bị đám Phrăng-cô tiêu diệt.
• Từ mộng du mô tả trạng thái thăng hoa của chàng nghệ sĩ trong hành trình đi đến cõi chết, gợi vẻ đẹp vừa lãng mạn vừa kiên cường, bất khuất.
⟶ Hình tượng Gar-xi-a Lor-ca: Nghệ sĩ - chiến sĩ mơ mộng, lãng mạn nhưng rất cao ngạo, kiên cường, bất khuất.
- Đoạn 3:
+ tiếng ghi ta: âm thanh tiếng đà, là một hoán dụ, gợi chỉ nghệ thuật và tiếng lòng của Gar-xi-a Lor-ca.
+ Phép điệp (tiếng ghi ta...) tô đậm cho sức sống, sự bất tử của âm thanh tiếng đàn, của nghệ thuật, của tâm hồn Gar-xi-a Lor-ca.
+ Chuỗi ẩn dụ (chuyển đổi cảm giác):
• tiếng ghita nâu: màu nâu gợi màu của đất, gắn liền với tình yêu quê hương, xứ sở (Tây Ban Nha); màu vỏ gỗ trên thân đàn ghita, gợi tình yêu nghệ thuật; màu của làn da một người con gái (Anna Maria - người yêu của Gar-xi-a Lor-ca), gợi tình yêu đôi lứa mà Gar-xi-a Lor-ca dành cho người con gái chàng yêu.
• bầu trời/ cô gái ấy: bầu trời - không gian tự do gợi khát vọng tự do - khát vọng mà cả cuộc đời Gar-xi-a Lor-ca theo đuổi và đấu tranh để giành lại cho nhân dân Tây Ban Nha; cô gái ấy là Anna Maria, tiếp tục tình yêu đôi lứa.
• tiếng ghita tròn - bọt nước - vỡ tan: Trật tự từ ngữ (tròn - bọt nước - vỡ tan) tô đậm cho cái mất mát, thương đau, cho bi kịch cuộc đời ngắn ngủi của Gar-xi-a Lor-ca.
• tiếng ghita ròng ròng / máu chảy: gợi cái chết, sự hi sinh của Gar-xi-a Lor-ca. Từ láy ròng ròng cùng cách ngắt dòng gợi sự tuôn chảy liên tục, liên tiếp, không ngừng dứt của máu, của nỗi đau. Sự hi sinh của Gar-xi-a Lor-ca mãi mãi là nỗi đau không ngừng dứt trong lòng nhân loại tiến bộ yêu hoà bình.
⟶ Đoạn thơ tô đậm sự bất tử của tiếng đàn Gar-xi-a Lor-ca, sự bất tử của nghệ thuật Gar-xi-a Lor-ca. Gar-xi-a Lor-ca dù không còn nhưng những tiếng lòng (tình yêu quê hương xứ sở, tình yêu đôi lứa, tình yêu tự do, tình yêu sự sống, cuộc đời,...) vẫn còn mãi trong tâm tưởng, trái tim của những người yêu mến, ngưỡng mộ ông.
* Đoạn 4: Sức sống của nghệ thuật Gar-xi-a Lor-ca và sự dang dở của khát vọng cách tân
- Hai câu đầu:
không ai chôn cất tiếng đàn
tiếng đàn như cỏ mọc hoang
(Liên hệ: Trong Di chúc, Gar-xi-a Lor-ca viết:
Khi tôi chết
Hãy chôn tôi
Với cây đàn
Dưới lớp cát
Trong Ghi nhớ, ông cũng viết:
Bao giờ tôi chết
Hãy chôn tôi cùng cây đàn ghita
Trong cát.
Bao giờ tôi chết,
Giữa những cây cam
Và cây bạc hà tốt lành
Bao giờ tôi chết,
Xin vui lòng chôn tôi
Trong ngọn phong tiêu.
Bao giờ tôi chết.
⟶  Lời thơ thể hiện ước nguyện được chôn cùng cây đàn khi chết.
+ Cây đàn là
• biểu tượng của đất nước Tây Ban Nha. Theo đó, ước muốn được chôn cùng cây đàn là ước muốn mang theo tình yêu quê hương xứ sở.
• biểu tượng của nghệ thuật. Theo đó, Gar-xi-a Lor-ca muốn được chôn cùng nghệ thuật của chính ông, không muốn nghệ thuật của mình sẽ án ngữ, cản đường sự sáng tạo của những người đi sau. Điều này rất logic với tâm nguyện cách tân nghệ thuật.
+ Câu thơ không ai chôn cất tiếng đàn có thể hiểu là không ai thực hiện di nguyện của Gar-xi-a Lor-ca (di nguyện chôn vùi nghệ thuật của Gar-xi-a Lor-ca), vì:
• Nghệ thuật của Gar-xi-a Lor-ca là nghệ thuật tuyệt đỉnh mà những người đi sau chưa thể vượt qua được ông, chưa thể lãng quên ông để cách tân, để sáng tạo nên những nghệ thuật khác. thơ mang xúc cảm ngợi ca nghệ thuật vĩ đại của Gar-xi-a Lor-ca.
• Mọi người/ người đời sau quá yêu mến, ngưỡng mộ Gar-xi-a Lor-ca nên không ai nỡ chôn vùi, lãng quên nghệ thuật mà ông đã sáng tạo.
+ Câu thơ tiếng đàn như cỏ mọc hoang có thể được hiểu theo các cách:
• Bởi không ai chăm sóc, tiếp nối ước vọng, khát vọng, mong muốn cách tân nghệ thuật của Gar-xi-a Lor-ca nên thế giới nghệ thuật ấy (tiếng đàn) mới hoang vu, hoang tàn, không được chăm sóc, tỉa tót,... (cỏ mọc hoang).
• Nghệ thuật mà Gar-xi-a Lor-ca để lại (tiếng đàn) mang một sức sống mãnh liệt (như cỏ mọc hoang) mà bất cứ ai đi sau, tiếp nối con đường nghệ thuật này không thể vượt qua được.
- Hai câu sau:
giọt nước mắt vầng trăng
long lanh trong đáy giếng
+ Phép so sánh (giọt nước mắt (như) vầng trăng/ long lanh trong đáy giếng) kết hợp lối vắt dòng (vắt giữa câu trước với câu sau: vầng trăng long lanh chứ không phải là vầng trăng / long lanh) cùng phép ẩn dụ tượng trưng (giọt nước mắt, đáy giếng) và kết hợp từ độc đáo (khác với kết hợp từ thông thường “giọt nước mắt long lanh như vầng trăng trong đáy giếng”) khơi gợi nhiều hình dung, tưởng tượng, suy luận về nỗi đau của nhân loại trước cái chết, sự hi sinh của Gar-xi-a Lor-ca:
• Giọt nước mắt: hình ảnh tượng trưng cho nỗi đau đớn, xót xa của nhân loại muôn đời trước sự ra đi của Gar-xi-a Lor-ca.
Từ láy tượng hình long lanh gợi hình ảnh động, bổ nghĩa cho giọt nước mắt, biểu đạt cho nỗi đau nhức nhối, muôn đời không thể lắng lại, muôn đời không thể yên lành của nhân loại yêu mến Gar-xi-a Lor-ca.
• đáy giếng là hình ảnh tả thực, gợi nơi mà bè lũ Phrăng-cô đã phi tang xác của Gar-xi-a Lor-ca sau khi chúng thủ tiêu ông; gắn với hình ảnh vầng trăng từ trên bầu trời cao vợi rọi chiếu xuống đáy giếng, lời thơ đưa đến một ý niệm: nỗi đau của vũ trụ, nỗi đau mang tầm vóc vũ trụ trước sự hi sinh của Gar-xi-a Lor-ca (vầng trăng như là giọt nước khổng lồ của vũ trụ bao la rớt xuống trần gian, đọng lại nơi đáy giếng để mà khóc thương cho người nghệ sĩ - chiến sĩ vĩ đại).
⟶ Lời thơ là tiếng khóc lớn cho cái chết, sự hi sinh của chàng nghệ sĩ - chiến sĩ Gar-xi-a Lor-ca.
* Đoạn 5: Hình ảnh Gar-xi-a Lor-ca giã từ để sang thế giới bên kia
- Chi tiết đường chỉ tay đã đứt: biểu tượng cho sự kết thúc/ chấm dứt sinh mệnh của Gar-xi-a Lor-ca; khẳng định Lor-ca đã chết. Theo đó, sự hiện diện của Lor-ca ở các dòng thơ phía sau chỉ là sự xuất hiện trong hư vô, gắn liền với cõi hư ảo.
- Ba dòng thơ tiếp:
dòng sông rộng vô cùng
Lorca bơi sang ngang
trên chiếc ghi ta màu bạc
+ dòng sông: không phải là dòng sông thực, hiện hữu mà là không gian trung chuyển, nối giữa cõi thực với cõi thiên đàng, đưa Gar-xi-a Lor-ca lên cõi thiên đàng.
+ bơi sang ngang khác với “bơi xuôi dòng” hay “bơi ngược dòng”. “bơi xuôi dòng” là thuận theo dòng nước, thuận theo cuộc đời, số mệnh; “bơi ngược dòng”: kháng cự, chống lại định mệnh, số phận. Gar-xi-a Lor-ca không chống lại cũng không thuận theo số phận, chàng chọn cách bơi sang ngang. bơi sang ngang là hành vi băng qua không gian hư vô/ băng qua cõi hư vô để đến thiên đàng.
+ chiếc ghi ta màu bạc:
• màu bạc: màu của hư vô, khác với màu nâu, màu xanh, màu đỏ,..., không còn gắn với tình yêu quê hương xứ sở, tình yêu nghệ thuật, tình yêu lứa đôi, tình yêu sự sống hoặc bi kịch, nỗi đau cuộc đời nữa. màu bạc gợi đến tâm thức không còn vương vấn, vướng bận, đeo mang bất cứ điều gì của cuộc đời nữa.
• Chi tiết bơi cùng chiếc ghi ta màu bạc gợi đến sự buông bỏ của Gar-xi-a Lor-ca với tất cả những gì chàng đã đeo đuổi lúc còn sống, mang đến cảm nhận về sự ra đi nhẹ nhàng.
+ Các chi tiết gợi tả hành động của Gar-xi-a Lor-ca:
• ném lá bùa (...) vào xoáy nước: lá bùa là hình ảnh biểu trưng cho phép màu nhiệm, cho sự may mắn đang mang theo bên cạnh con người (mang lá bùa bên mình là mang theo mong muốn bình yên, may mắn); xoáy nước là hình ảnh biểu trưng cho cuộc đời bi kịch, sóng gió. Hành động của Gar-xi-a Lor-ca biểu trưng cho sự khước từ, trả lại mong muốn bình yên, may mắn bên mình (vì thực tế, lúc này G.L đã hi sinh).
• ném trái tim mình / vào lặng yên bất chợt: trái tim là hình ảnh biểu tượng của tình yêu, của khát vọng hạnh phúc, của yêu thương. Hành động của Gar-xi-a Lor-ca có thể được hiểu là hành động trao gửi lại yêu thương/ tình yêu cho cuộc đời, thế gian.
+ Câu thơ li-la li-la li-la: Chuỗi “li-la” gợi hình ảnh quê hương xứ sở Tây Ban Nha, gợi con đường tiễn đưa Gar-xi-a Lor-ca sang thế giới bên kia. Cũng có thể hiểu đó là chuỗi âm thanh nghệ thuật vang lên tiễn đưa Gar-xi-a Lor-ca sang thế giới bên kia.
⟶ Đoạn thơ gợi tả hình ảnh giã từ của Gar-xi-a Lor-ca với sự ra đi thanh thản, nhẹ nhõm; tình yêu sâu đậm mà Gar-xi-a Lor-ca muốn trao gửi lại cuộc đời; sự tiễn đưa đầy lưu luyến của quê hương xứ sở dành cho Gar-xi-a Lor-ca người nghệ sĩ - chiến sĩ vĩ đại của đất nước Tây Ban Nha.
* Với hình tượng Gar-xi-a Lor-ca, Thanh Thảo muốn bộc lộ tình cảm yêu mến, ngưỡng mộ, ngợi ca, tiếc xót của chính ông và của hết thảy những ai yêu mến người nghệ sĩ - chiến sĩ vĩ đại của đất nước Tây Ban Nha nói riêng và của nhân loại tiến bộ nói chung.

- Yếu tố siêu thực được thể hiện qua những hình ảnh thơ mơ hồ, trừu tượng, khó hình dung, lí giải một cách tường mà minh. Chẳng hạn:
đường chỉ tay đã đứt
dòng sông rộng vô cùng
Lor-ca bơi sang ngang
trên chiếc ghi ta màu bạc
hoặc:
chàng ném trái tim mình
vào lặng yên bất chợt
- Yếu tố siêu thực còn thể hiện ở những câu thơ không cần sử dụng dấu chấm câu, không tuân thủ trật tự ngữ pháp, các kết hợp từ theo “lạ hoá”, mở ra những trường liên tưởng khác nhau, khó cắt nghĩa một cách tường mình. Cụ thể: vầng trăng chếnh choáng, tiếng ghi ta nâu, tiếng ghi ta tròn bọt nước vỡ tan, giọt nước mắt vầng trăng,...
- Những yếu tố trên đã góp phần thể hiện những cảm nhận, cảm xúc còn mơ hồ, khó định nghĩa, tường giải của Thanh Thảo về Lor-ca, về vẻ đẹp, cái chết của người thì sĩ này. Đối với Thanh Thảo, cũng như bất cứ ai, bên cạnh những tình cảm, cảm xúc rõ ràng, còn có những trạng thái tâm lí, tình cảm khó diễn tả một cách tường minh, nhất là trong những khoảnh khắc xuất thần, đột hứng của sáng tạo thi ca. Đó là những trạng thái có thật nhưng ở một thế giới tinh thần không dễ nắm bắt và diễn giải. Về nghệ thuật, yếu tố siêu thực đã đem lại những nét mới lạ cho bài thơ, tạo ra những lớp ngôn từ khác thường, mở ra những trường nghĩa vô cùng phong phú. Những yếu tố siêu thực này không chỉ giúp các nhà thơ mở rộng khả năng tái hiện và tái tạo thế giới - thế giới ở phần sâu thẳm, khó nắm bắt, mà còn giải phóng trí tưởng tượng, vượt thoát khỏi những ước lệ trói buộc cảm xúc, đưa thơ trở về với một trong những chức năng nguyên thuỷ của nó, đó là phương thức thể hiện một cách tự do đời sống tâm hồn, tình cảm của con người.

Cả hai cách hiểu đều xác đáng. Lời đề từ của bài thơ cũng là di chúc của Lor-ca khi tôi chết hãy chôn tôi với cây đàn. Đây là câu nói nổi tiếng của Lor-ca trước khi từ biệt cõi đời. Câu nói trước hết thể hiện tình yêu say đắm với nghệ thuật, với quê hương xứ sở của nhà thơ. Tuy nhiên, câu nói của Lor-ca còn có một dụng ý khác: một ngày nào đó thơ ca của ông cũng sẽ án ngữ, ngăn cản sự sáng tạo nghệ thuật của những người đến sau, cho nên ông nhắn nhủ các thế hệ đi sau hãy “chôn” nghệ thuật của ông (cùng với ông) để bước tiếp.

Hãy xác định và phân tích tác dụng của các yếu tố văn hoá dân gian Tây Ban Nha được Thanh Thảo sử dụng trong bài thơ.
Đàn ghi ta của Lor-ca cho thấy một không gian nghệ thuật đậm màu sắc dân gian và đậm chất Tây Ban Nha: những đấu trường bò tót, những người nghệ sĩ tài hoa, tự do và phóng khoáng, những cô gái Di-gan, những tiếng đàn ghi ta cất lên xao xuyến,... (Tây Ban Nha áo choàng đỏ gắt, đi lang thang về miền đơn độc, Tây Ban Nha, hát nghêu ngao, đường chỉ tay đã đứt, lá bùa cô gái Di-gan,...). Chính các yếu tố văn hoá dân gian này đã làm nổi bật lên hình tượng trung tâm của thi phẩm: Lor-ca, đồng thời, thể hiện màu sắc văn hoá đặc trưng của đất nước Tây Ban Nha.

Đoạn văn thể hiện suy nghĩ về một triết lí nhân sinh được đặt ra trong văn bản, chẳng hạn: bi kịch khát vọng đổi mới của người nghệ sĩ không được thực hiện hay bi kịch của nghệ sĩ gạo cội khi biết nghệ thuật của mình án ngữ, cản trở những người đi sau.
Đoạn văn thể hiện suy nghĩ về bi kịch khát vọng đổi mới của người nghệ sĩ không được thực hiện có thể được triển khai theo hướng:
- Bài thơ của Thanh Thảo là tiếng lòng đồng điệu với nỗi lòng của Gar-xi-a Lor-ca. Gar-xi-a Lor-ca cũng như Thanh Thảo thấm thía sâu sắc một trong những sứ mệnh cốt lõi của người nghệ sĩ là không ngừng đổi mới, cách tân nghệ thuật. Song, trên hành trình đấu tranh với nền nghệ thuật Tây Ban Nha già nua, sau cùng Lor-ca đã hi sinh khi tuổi đời còn rất trẻ.
- Dù không thể tiếp tục hành trình sáng tạo nghệ thuật của mình, song Gar-xi-a Lor-ca vẫn xứng đáng là người tiên phong trong nền nghệ thuật hiện đại Tây Ban Nha.