Bài thơ được viết theo thể thơ tự do.
Với thể thơ tự do (không bị hạn định bởi số câu, số chữ, cách gieo vần, ngắt nhịp,...) nhà thơ Nguyễn Quang Thiều có thể phơi trải cảm xúc, tâm tư của mình về quê hương một cách phóng khoáng, dạt dào.

Bài thơ có nhan đề Bài hát về cố hương. Nhan đề này có thể rút gọn thành Cố hương với nghĩa quê cũ, quê nhà. Nhưng cụm từ bài hát về khiến nhan đề đong đầy cảm xúc yêu thương, gắn bó, tự hào,...; buộc người đọc phải nghĩ đến hình ảnh nhân vật trữ tình đang say sưa, ngân nga hát ca về quê hương mình.
[Lưu ý:
Cảm xúc ấy, hình ảnh ấy tiếp tục được triển khai suốt dọc bài thơ, qua các yếu tố:
- Lời đề từ Kính dâng làng Chùa của tôi (Lời đề từ mang âm điệu thành kính, trang trọng (kính dâng) và chứa chan niềm tự hào cùng khao khát gắn bó (của tôi)).
- Điệp khúc Tôi hát bài hát về cố hương tôi (Điệp khúc nhấn mạnh hình ảnh nhân vật trữ tình say sưa hát ca về quê hương với tình yêu nồng nàn, say đắm, đầy tự hào,...).
- ...]

Cấu tứ của bài thơ
- Mạch hình ảnh của bài thơ đi từ hiện tại về kí ức trong quá khứ, quá khứ gần - quá khứ xa, hệt như một hành trình trở về để gặp lại xóm làng quê hương, gặp lại ông bà, những người thân yêu yêu dấu, gặp lại tuổi thơ, gặp lại khoảnh khắc mình được chào đời,...
- Mạch cảm xúc của bài thơ là sự tiếp nối và đan xen của nhiều tình cảm: nỗi nhớ, lòng yêu thương, gắn bó và khao khát trở lại để được tan hoà, hoá thân vào đồng đất quê hương, được canh giữ báu vật quê hương.
- Sự đan xen giữa mạch hình ảnh và mạch cảm xúc khiến bài thơ có sức khơi gợi mạnh mẽ trong lòng người đọc, khơi thắp, bồi đắp trong người đọc một tình cảm đẹp đẽ dành cho quê hương của mình.

Hình tượng cố hương được hiện lên qua nhiều chi tiết trong bài thơ và đậm nét nhất ở những khổ thơ giữa:
Đâu đây có tiếng nói mê đàn ông bên mái tóc đàn bà
Đâu đây thơm mùi sữa bà mẹ khe khẽ tràn vào đêm
Đâu đây những bầu vú con gái tuổi mười lăm như những mầm cây đang nhoi lên khỏi đất
Và đâu đây tiếng ho người già khúc khắc
Như những trái cây chín mê ngủ tuột khỏi cành cây rơi xuống
Góc vườn khuya cỏ thức trắng một mình
***
Tôi hát bài hát về cố hương tôi
Trong ánh sáng đèn dầu
Ngọn đèn đó ông bà tôi để lại
Đẹp và buồn hơn tất cả những ngọn đèn khơi thức cảm xúc, tình yêu; bồi đắp, nuôi dưỡng tình yêu, nhân cách
Thuở tôi vừa sinh ra
Mẹ đã đặt ngọn đèn trước mặt tôi
Để tôi nhìn mặt đèn mà biết buồn, biết yêu và biết khóc
***
Tôi hát bài hát về cố hương tôi
Bằng khúc ruột tôi đã chôn ở đó
Nó không tiêu tan
Nó thành con giun đất
Bò âm thầm dưới vại nước, bờ ao
Bò quằn quại qua khu mồ dòng họ
Bò qua bãi tha ma người làng chết đói
Đất đùn lên máu chảy dòng sông
Theo đó, có thể thấy hình tượng quê hương hiện lên rõ mồn một trong nỗi nhớ, sự hồi tưởng, niềm khao khát gắn bó của nhân vật trữ tình ở thời điểm đêm khuya tĩnh lặng (thời điểm của sự ngơi nghỉ nhưng nhân vật trữ tình vẫn thao thức cùng nỗi nhớ, tình yêu sâu nặng dành cho quê hương), qua các chi tiết thuộc về con người - thiên nhiên với đủ mọi hình ảnh, âm thanh, màu sắc, mùi vị...
+ Con người (đàn ông, đàn bà, bà mẹ, con gái tuổi mười lăm, người già, mùi sữa, tiếng ho): đủ mọi giới, mọi lứa tuổi, mọi thế hệ; có sinh sôi, có tàn lụi; có tình yêu, có hạnh phúc đời thường;...
+ Thiên nhiên vạn vật (những trái cây chín rụng, vườn khuya, cỏ, ngọn đèn, con giun đất, vại nước, bờ ao, khu mồ dòng họ, bãi tha ma,...): giản dị, gần gũi; gồm đủ non tơ - chín rụng, trên cao - dưới thấp, sáng - tối, mất - còn,... tái hiện một cố hương rõ nét, sống động.
Phép liệt kê cùng các hình ảnh mang tính biểu tượng đã tô đậm nỗi nhớ, sự khắc ghi sâu sắc của nhân vật trữ tình về quê hương yêu dấu.

- Một số yếu tố tượng trưng trong bài thơ (để đáp ứng yêu cầu câu hỏi, học sinh chỉ cần nêu một yếu tố):
+ Các phép so sánh: những bầu vú con gái tuổi mười lăm như những mầm cây đang nhoi lên khỏi đất
+ Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác: những vì sao ướt đẫm; Những ngọn gió hoang mê dại, những trái cây chín mê ngủ; Nó (khúc ruột của “tôi” chôn ở quê) thành con giun đất, bò dưới vại nước, bờ ao, bò qua khu mồ, bò qua bãi tha ma;...
- Sự xuất hiện của yếu tố tượng trưng trong bài thơ góp phần thể hiện khiến lời thơ cô đọng, hàm súc, giàu sức gợi; đồng thời biểu đạt một cách tinh tế những xúc cảm tinh vi trong tâm hồn nhân vật trữ tình khi viết về quê hương yêu dấu thân thương.

Đoạn văn trình bày suy nghĩ về sự cần thiết của việc bồi đắp tình yêu quê hương đất nước đối với mỗi con người có thể được triển khai theo hướng:
- Vì sao mỗi người phải bồi đắp tình yêu quê hương đất nước?
+ Mỗi chúng ta đều thuộc về một vùng quê, nơi đó là nguồn cội, gốc gác của mỗi người.
+ Quê hương đất nước là nơi nuôi nấng, bao bọc, chở che mỗi chúng ta.
+ Tình yêu quê hương đất nước là tình cảm lớn lao, cao đẹp, khởi đầu và nâng đỡ cho nhiều tình cảm đẹp đẽ trong mỗi người.
- Bồi đắp tình yêu quê hương đất nước để làm gì?
+ Việc bồi đắp tình yêu quê hương đất nước góp phần làm giàu có thêm đời sống tâm hồn, tình cảm của mỗi cá nhân.
+ Bồi đắp tình yêu quê hương đất nước để góp phần gìn giữ quê hương, đất nước này.
Lưu ý: Học sinh đưa thêm dẫn chứng để đoạn văn tăng tính thuyết phục.