Câu hỏi hướng dẫn đọc
Câu 1 [561506]: Nêu cảm nhận chung của bạn về nhịp điệu bài thơ.
Bài thơ có nhịp điệu nhanh, gấp, vội, hối hả, say mê, cuồng nhiệt,...
Câu 2 [561507]: Xuân Diệu được coi là người có nhiều cách tân trong việc sử dụng ngôn từ. Anh/Chị có đồng ý với nhận định này không? Vì sao?
Trong nhiều thi phẩm, Xuân Diệu luôn thể hiện những cách tân của mình trong việc sử dụng ngôn từ. Riêng trong bài thơ Vội vàng này, ta có thể thấy khá nhiều sáng tạo độc đáo trong việc sử dụng ngôn từ của nhà thơ:
- Ẩn dụ: tắt nắng, buộc gió, mùi tháng năm, vị chia phôi, xuân hồng,...
- Lối vắt dòng:
- Của ong bướm này đây tuần tháng mật;
Này đây hoa của đồng nội xanh rì;
Này đây lá của cành tơ phơ phất;
Của yến anh này đây khúc tình si;
Và này đây ánh sáng chớp hàng mi,

- Kết hợp từ (mới lạ trong ngữ cảnh lời thơ): tuần tháng mật, khúc tình si
- So sánh: Tháng Giêng ngon như một cặp môi gần
- Cách ngắt nhịp: Tôi sung sướng. Nhưng vội vàng một nửa
Câu 3 [561508]: Bức tranh thiên nhiên hiện lên như thế nào trong đoạn thơ thứ hai (từ Của ong bướm này đây tuần tháng mật; đến Phải chăng sợ độ phai tàn sắp sửa?)? Qua bức tranh đó, anh/chị nhận ra điều gì về cái nhìn thế giới của tác giả?
- Bức tranh thiên nhiên trong đoạn thơ (từ Của ong bướm này đây tuần tháng mật; đến Phải chăng sợ độ phai tàn sắp sửa?) được gợi tả qua các chi tiết hình ảnh ong bướm, tuần tháng mật, hoa của đồng nội, lá của cành tơ, yến anh và âm thanh khúc tình si cùng phép so sánh độc lạ (Tháng Giêng ngon như một cặp môi gần). Trước hết, đó là một khung cảnh mùa xuân “xanh non biếc rờn”, thanh tân, tràn đầy nhựa sống. Nhưng Xuân Diệu không chỉ miêu tả khung cảnh ấy bằng vẻ đẹp vốn có của nó, nhà thơ còn ngắm nhìn mùa xuân qua lăng kính của tình yêu nên vạn vật dường như đều có đôi có lứa, đều song hành theo cặp. Mùa xuân bởi lẽ đó không chỉ chan chứa xuân sắc mà còn ăm ắp xuân tình.
Tuy nhiên, là một người rất nhạy cảm với bước đi của thời gian nên Xuân Diệu cũng rất nhạy cảm với sự tàn phai, rơi rụng, chia lìa. Các từ ngữ chia phôi, tiễn biệt, bay đi, đứt, phai tàn gắn liền với một loạt thực thể (con gió xinh, lá biếc, chim) cùng các từ ngữ chỉ không gian (khắp sông núi), thời gian (tháng năm) thể hiện ám ảnh khôn nguôi của nhà thơ về sự phôi phai, chia biệt, lụi tàn. Hơn ai hết, Xuân Diệu nhận thức rất đúng đắn về bước đi của thời gian, kèm theo đó là bao sự chảy trôi vĩnh viễn:
Xuân đương tới, nghĩa là xuân đương qua,
Xuân còn non, nghĩa là xuân sẽ già,
Mà xuân hết, nghĩa là tôi cũng mất.

để rồi:
Nên bâng khuâng tôi tiếc cả đất trời
- Đoạn thơ cho thấy Xuân Diệu là nhà thơ lãng mạn nhưng lại có cái nhìn đậm màu sắc hiện thực và rất biện chứng về thế giới. Xuân Diệu lãng mạn nhưng không thoát li thực tại mà luôn gắn bó tha thiết với trần gian hiện tại.
Câu 4 [561509]: Nêu nhận xét khái quát về nhân vật trữ tình. Qua sự tự bộc lộ của nhân vật trữ tình, hãy phân tích mạch vận động cảm xúc trong bài thơ.
Nhân vật trữ tình trong Vội vàng là một người rất nhạy cảm với cái đẹp (mùa xuân, tuổi trẻ), nhạy cảm với bước đi của thời gian; là người yêu tha thiết cuộc đời trần thế và luôn khao khát chiếm lĩnh cuộc đời ấy ngay khi nó còn tươi đẹp nhất.
Mạch cảm xúc của bài thơ được thể hiện rõ nét: khao khát níu giữ hương sắc cho trần gian (đoạn thơ thứ nhất: tôi muốn tắt nắng (...) cho màu đừng nhạt, tôi muốn buộc gió (...) cho hương đừng bay) - niềm say mê cuộc sống trần thế tha thiết (đoạn thơ thứ hai: mê đắm trước vẻ đẹp của bức tranh mùa xuân) - tiếc nuối trước sự trôi chảy của thời gian (đoạn thứ ba) - khao khát tận hưởng, chiếm lĩnh cuộc đời tươi đẹp (đoạn cuối).
Mạch vận động của cảm xúc cho thấy tình yêu sự sống, tình yêu cuộc đời nồng nhiệt, cháy bỏng trong nhân vật trữ tình - tác giả.
Câu 5 [561510]: Quan niệm về thời gian của Xuân Diệu trong bài thơ có gì mới mẻ, độc đáo so với quan niệm về thời gian trong một số bài thơ trữ tình trung đại?
Tuyên ngôn về thời gian của Xuân Diệu trong Vội vàng:
Xuân đương tới, nghĩa là xuân đương qua,
Xuân còn non, nghĩa là xuân sẽ già
Mà xuân hết, nghĩa là tôi cũng mất

- Quan niệm thời gian của Xuân Diệu:
+ Nhà thơ nhận thức rất rõ sự đối lập giữa thời gian của đời người với thời gian của vũ trụ: thời gian của vũ trụ vô thủy vô chung nhưng thời gian của đời người trôi theo dòng tuyến tính; con người sinh ra, lớn lên, già đi và chết chỉ trong một quỹ thời gian ngắn ngủi giữa dòng thời gian vô thủy vô chung của vũ trụ.
So sánh với quan niệm về thời gian của các nhà thơ trung đại: Các nhà thơ trung đại cho rằng con người tồn tại trong vòng luân hồi cùng vũ trụ mà vũ trụ lại tuần hoàn, vĩnh cửu nên con người không sợ tuổi già, cái chết mà luôn ung dung, tự tại, bình thản:
Mạc vị xuân tàn hoa lạc tận,
Đình tiền tạc dạ nhất chi mai.

(Chớ bảo xuân tàn hoa rụng hết,
Đêm qua, một cành mai trước sân.)
(Cáo tật thị chúng - Mãn Giác Thiền sư)
+ Giữa dòng thời gian của vũ trụ, cuộc đời của con người chỉ là một quỹ thời gian nhỏ hẹp, ngắn ngủi và trôi chảy rất nhanh. Mỗi giây phút, mỗi năm tháng, mỗi một mùa vừa đến trong hiện tại lập tức bị đẩy vào quá khứ và vĩnh viễn không bao giờ lấy lại được. Xuân tới lập tức qua đi, tuổi trẻ tới lập tức qua đi, mỗi giây phút tuyệt vời nhất trong cuộc đời vừa mới đến lập tức bị đẩy vào quá khứ.
+ Thời gian trong quan niệm của Xuân Diệu luôn được đặt trong mối quan hệ với tuổi trẻ. Với nhà thơ luôn luôn đồng nghĩa cuộc đời mình với những năm tháng tươi đẹp nhất, tuyệt vời nhất, sôi nổi, nồng nàn, say đắm nhất của tuổi trẻ thì khi tuổi trẻ đi qua, khi mùa xuân già nua, héo úa thì cũng là lúc cuộc đời không còn nữa (xuân hết nghĩa là tôi cũng mất).
Tuổi trẻ đương tới nghĩa là tuổi trẻ đương qua, từng giây phút đương qua và không thể lấy lại được nữa nên nhà thơ cuống quýt, vội vàng, xót xa cho từng giây từng phút trong tuổi trẻ của cuộc đời mình.
+ Thời gian trong cảm nhận của Xuân Diệu đầy tính mất mát, và thường gắn với nỗi tiếc nuối, lo âu.
• Mỗi khoảnh khắc trôi qua là một sự mất mát, chia lìa (Mùi tháng năm đều rớm vị chia phôi, Khắp sông núi vẫn than thầm tiễn biệt… Con gió xinh thì thào trong lá biếc, Phải chăng hờn vì nỗi phải bay đi?).
• Tiếc nuối trước bước đi của thời gian khi nó tớiqua.
• Lo âu trước sự phai tàn, già nua, khô héo của vạn vật trong không gian, thậm chí cả khi nó chưa hề hiện hữu mà mới chỉ sẽ thôi (Xuân còn non, nghĩa là xuân sẽ già).
Câu 6 [561511]: Bài thơ Vội vàng thể hiện quan niệm gì của Xuân Diệu về cuộc sống, tình yêu và tuổi trẻ? Bạn có đồng ý với quan niệm đó không? Vì sao?
Trong Vội vàng, Xuân Diệu đã thể hiện tình yêu sâu sắc nhà thơ dành cuộc sống trần gian. Với Xuân Diệu, cuộc sống hiện tại nơi trần thế này mới thực đáng sống nhất và những năm tháng đẹp nhất trong cuộc đời là tuổi trẻ, tuổi trẻ đẹp nhất khi con người ta được sống trong tình yêu. Quan niệm ấy cũng được Xuân Diệu thể hiện rõ nét trong nhiều thi phẩm:
- Ta ôm bó, cánh tay ta làm rắn
Làm dây đa, quấn quýt cả mình xuân
Không muốn đi, mãi mãi ở vườn trần,
Chân hoá rễ để hút mùa dưới đất

(Thanh niên)
- Làm sao sống được mà không yêu
Không nhớ không thương một kẻ nào...
(Bài thơ tuổi nhỏ)
Học sinh bày tỏ quan điểm đồng tình/ không đồng tình/ đồng tình một phần với quan niệm của Xuân Diệu; đồng thời lí giải nguyên do.
Bài tập viết
Câu 7 [561512]: Có ý kiến cho rằng: “Vội vàng” thể hiện niềm khát khao giao cảm với đời mãnh liệt của Xuân Diệu. Ý kiến khác khẳng định: Bài thơ cho thấy quan niệm nhân sinh, thẩm mĩ mới mẻ của thi nhân.
Bằng cảm nhận của anh/chị về tác phẩm, hãy trình bày suy nghĩ về các ý kiến trên.
Bài viết cần bảo đảm các ý sau:
* Giới thiệu vài nét về tác giả, tác phẩm, các ý kiến
* Cảm nhận về bài thơ Vội vàng

- Mười một câu thơ đầu là niềm say đắm với cuộc sống tươi đẹp nơi trần thế:
+ Bốn câu đầu thể hiện ước muốn phi lí của một niềm yêu, ước muốn phi lí của một nhà thơ quá đắm say với những hương sắc của cuộc đời, luôn luôn muốn nâng niu, trân trọng, giữ gìn nó, luôn luôn muốn ấp iu trong lòng, trong tâm hồn tha thiết yêu của mình.
+ Bảy câu sau là bức tranh tuyệt đẹp của cuộc sống nơi trần thế: Tác giả đã lấy con người làm chuẩn mực để quy chiếu mọi vẻ đẹp của thiên nhiên, khiến bức tranh đời hiện lên sinh động, chan chứa xuân sắc và phơi phới xuân tình.
- Mười một câu thơ giữa thể hiện quan niệm tích cực về thời gian - tuổi trẻ:
+ Xuân Diệu nhận thức rất rõ sự đối lập của đời người hữu hạn với thời gian vũ trụ vô thủy vô chung; nhận thức rõ thời gian của con người là tuyến tính, một đi không trở lại; là trôi chảy rất nhanh; và quãng thời gian đẹp nhất trong đời người là tuổi trẻ.
+ Từ đó, tác giả thể hiện nỗi niềm bâng khuâng, tiếc nuối trước sự phai tàn của vạn vật trong không gian.
+ Sau cùng, nhà thơ đề ra giải pháp: cuống quýt, vội vã, gấp gáp tận hưởng cuộc đời khi màu chưa kịp tắt, hương chưa kịp phai (Mau đi thôi, mùa chưa ngả chiều hôm).
- Chín câu thơ cuối là niềm khát khao tận hưởng cuộc đời:
+ Cái “tôi” cá nhân đã căng rộng ra, mở rộng hơn thành cái “ta” lớn lao để được ôm trọn cả sự sống đương lúc “xanh non biếc rờn” vào lòng một cách ham hố, tham lam (Ta muốn ôm, Cả sự sống mới bắt đầu mơn mởn).
+ Cái ôm của thi nhân bao trọn cả sự sống gồm mọi thứ cụ thể, hữu hình (mây) - vô hình (gió), xinh xắn, nhỏ bé (cánh bướm), mênh mang (non nước), có cái bình dị (cỏ cây) - có cái xa xôi, trừu tượng, lớn lao (non nước), có cái trong tầm tay (cây cỏ) - có cái ngoài tầm tay (mây gió)…; và tất thảy vạn vật sống đó phải đương độ mơn mởn non tơ, tràn đầy ánh sáng, phải rạo rực (mây đưa), tình tứ (gió lượn), phải tươi tắn trong ánh nắng (cỏ rạng), phải đắm say (say cánh bướm với tình yêu)…
* Bình luận các ý kiến
- Hai ý kiến đều xác đáng, thể hiện cảm nhận sâu sắc về những đặc điểm nổi bật trong hồn thơ Xuân Diệu nói chung và trong bài thơ Vội vàng nói riêng:
+ Khát khao giao cảm với đời nên Xuân Diệu mới say đắm cuộc sống tươi đẹp nơi trần gian; mới nuối tiếc, âu lo trước sự chảy trôi không ngừng của quỹ đời ngắn ngủi; mới muốn ôm trọn sự sống vào lòng như để thỏa cơn khát thèm sự sống.
+ Quan niệm nhân sinh, quan niệm thẩm mĩ mới mẻ:
• Nhận thức biện chứng về thời gian cuộc đời, coi quãng đời đẹp nhất của đời người là tuổi trẻ, gắn thời gian của đời người với tuổi trẻ. Từ đó, tác giả đề ra lối sống cuống quýt, vội vàng, gấp gáp để tận hưởng cuộc đời giữa lúc đương độ tươi đẹp nhất (Xuân đương tới, nghĩa là … cũng mất).
• Coi con người là chuẩn mực của mọi vẻ đẹp, thiên nhiên muốn đẹp phải sánh với vẻ đẹp của con người (Tháng giêng ngon như một cặp môi gần, Và này đây ánh sáng chớp hàng mi).
- Hai ý kiến không mâu thuẫn, đối lập nhau mà được đan xen thể hiện trong sự kết hợp giữa mạch cảm xúc và mạch luận lí của bài thơ; được thể hiện thành công qua cách nhìn, cách cảm mới và những sáng tạo độc đáo về hình ảnh thơ và cách sử dụng ngôn từ; nhịp điệu dồn dập, sôi nổi, hối hả, cuồng nhiệt.
Câu 8 [561513]: Nhận xét về bài thơ Vội vàng, có ý kiến cho rằng: Tác phẩm là sự kết hợp hài hòa giữa mạch cảm xúc dồi dào và mạch triết luận sâu sắc.
Anh/Chị có đồng tình với ý kiến trên? Hãy viết bài văn nghị luận trình bày suy nghĩ của anh/chị.
Bài viết cần bảo đảm các ý sau:
* Giới thiệu vài nét về tác giả, tác phẩm, ý kiến
* Bình luận ý kiến về bài thơ Vội vàng
- Khẳng định kiến hoàn toàn chính xác, thể hiện cảm nhận sâu sắc về thi phẩm Vội vàng (Xuân Diệu).
- Bình luận, chứng minh ý kiến
+ Bài thơ Vội vàng được xây dựng dựa trên một mạch kết cấu cảm xúc dào dạt, nồng nàn:
• Mười ba câu đầu là niềm say đắm của thi nhân với cuộc sống tươi đẹp nơi trần thế.
• Mười sáu câu tiếp là nỗi lo âu vì quỹ đời quá ngắn ngủi.
• Mười câu cuối là niềm khát khao được tận hưởng cuộc đời tươi đẹp.
+ Vội vàng cũng là bài thơ chất chứa những suy tư, chiêm nghiệm sâu sắc về cuộc đời, kiếp người. Những suy tư ấy được thể hiện qua mạch triết luận được ngầm định bởi một loạt câu hỏi
• Vì sao phải sống vội vàng?
o Vì cuộc đời là một khu vườn xuân rất đẹp, phải vội vàng để tận hưởng nó ngay khi nó còn xanh non, biếc rờn (Của ong bướm này đây tuần tháng mật ... Tháng giêng ngon như một cặp môi gần;)
o Vì cuộc đời con người rất ngắn ngủi, thời gian lại trôi chảy rất nhanh và một đi không trở lại (Xuân đương tới nghĩa là ... Chẳng bao giờ ôi chẳng bao giờ nữa...)
• Sống vội vàng là sống như thế nào?
o Là cuống quýt tắt nắng, buộc gió để níu giữ hương sắc tươi đẹp cho trần gian (Tôi muốn tắt nắng đi ... Cho hương đừng bay đi)
o Là khao khát tận hưởng, chiếm lĩnh cuộc đời đương độ, đương thì tươi đẹp nhất (Mau đi thôi! Mùa chưa ngả chiều hôm, ... -
Hỡi xuân hồng, ta muốn cắn vào ngươi!)
+ Mạch cảm xúc dồi dào và mạch triết luận sâu sắc không tách rời nhau mà quyện hòa dọc suốt bài thơ.
(Lưu ý: Học sinh phân tích bài thơ để thấy được sự kết hợp giữa mạch cảm xúc và mạch triết luận trong tác phẩm.)
* Nhận xét, đánh giá; mở rộng, nâng cao
- Sự kết hợp giữa mạch cảm xúc và mạch triết luận khiến bài thơ Vội vàng dễ dàng đi vào lòng người và gây ấn tượng sâu sắc về một lòng yêu đời, lòng khát sống cuồng nhiệt, đầy mê đắm nhưng cũng rất tỉnh táo của thi nhân. Cảm xúc khiến lời thơ nồng nàn, mê đắm, triết luận mang đến cảm xúc chiều sâu, sự đằm lắng.
- Chính sự kết hợp đó làm nên vẻ đẹp của bài thơ, đưa Vội vàng
Câu 9 [561514]: Từ thái độ sống vội vàng của Xuân Diệu trong bài thơ cùng tên, hãy viết bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) bàn về thái độ sống của giới trẻ hiện nay.
Bài viết cần bảo đảm các ý sau:
* Giới thiệu vấn đề cần bàn luận
Thái độ sống của giới trẻ hiện nay.
* Thái độ sống vội vàng của Xuân Diệu trong bài thơ Vội vàng
- Thái độ sống vội vàng của Xuân Diệu trong bài thơ cùng tên: sống mạnh mẽ, tích cực, đam mê, không bàng bạc, không hời hợt, không nhạt nhẽo, sống với tất cả những nồng nhiệt của trái tim mình để tận hưởng cuộc đời tươi đẹp. Đó là cách sống tích cực nhất để mỗi giây phút đến có thể đi nhưng con người đã được sống một cách tận độ trong từng giây phút ấy.
- Quan niệm sống đó bắt nguồn từ quan niệm biện chứng của Xuân Diệu về thời gian:
+ Mỗi người sinh ra chỉ được cho một quỹ đời eo hẹp mà dòng thời gian lại chảy trôi rất nhanh, một đi không trở lại; mỗi khoảnh khắc trôi qua là ngay lập tức một phần đời của con người bị đẩy vào quá khứ.
+ Tuổi trẻ là quãng đời đẹp nhất, đáng sống nhất của con người. Quãng đời này lại vô cùng ngắn ngủi so với quỹ đời vốn eo hẹp kia. Vậy nên, con người, ngay khi còn trẻ, phải vội vàng, cuống quýt chạy đua với thời gian, phải sống trọn từng giây để không hoài phí tuổi trẻ của mình.
* Bình luận về thái độ sống của giới trẻ hiện nay
- Thái độ sống của giới trẻ hiện nay:
+ Rất nhiều bạn trẻ biết trân trọng thời gian, sức trẻ nên đã không ngừng phấn đấu học tập, rèn luyện, trải nghiệm cuộc sống để tận hưởng niềm vui của cuộc đời ý nghĩa.
+ Ngược lại, không ít thanh niên không ý thức được sự quý giá của thời gian, sức trẻ mà lựa chọn lối sống buông thả, vô trách nhiệm, sống gấp, sống vội để hưởng thụ, thác loạn, thay vì cống hiến, trải nghiệm; một bộ phận khác thì thờ ơ, vô trách nhiệm với cuộc sống của chính mình, để cuộc sống của mình cứ lặng lẽ trôi theo mỗi ngày dài một cách vô nghĩa.
- Bước vào thế kỉ mới, với tất cả những người trẻ, tương lai đang mở ra trước mắt với bao cơ hội và thách thức. Nếu không nhanh nhạy nắm bắt thời cơ, chạy đua với thời gian để thể hiện bản thân, cống hiến cho công việc, trải nghiệm những điều lí thú trong cuộc sống, chúng ta sẽ bỏ qua những cơ hội để phát triển và cũng sẽ không thắng nổi những trở lực mà cuộc sống mang đến.
* Rút ra bài học nhận thức và hành động