PHẦN I. Câu trắc nghiệm nhiều phương án lựa chọn
A. Sai. Vì ở giai đoạn đầu, số lượng loài còn ít, quần xã đơn giản nên cạnh tranh chưa nhiều. ❌
B. Sai. Vì giai đoạn giữa cạnh tranh có tăng lên, nhưng chưa phải khốc liệt nhất. ❌
C. Đúng. Vì ở giai đoạn cuối, khi nhiều loài đạt mật độ cao và quần xã trở nên phức tạp, sự cạnh tranh giữa các quần thể diễn ra khốc liệt nhất để duy trì vị trí trong quần xã. ✅
D. Sai. Vì ở giai đoạn đầu thì cạnh tranh còn thấp, chỉ đến giai đoạn cuối mới khốc liệt nhất. ❌
Đáp án: CA. Sai. Vì quần xã tiên phong là quần xã đầu tiên xuất hiện trong diễn thế, chứ không phải quần xã đỉnh cực. ❌
B. Sai. Vì quần xã suy thoái là quần xã đang trong quá trình giảm độ đa dạng và mất ổn định, trái ngược với quần xã đỉnh cực. ❌
C. Sai. Vì quần xã trung gian chỉ tồn tại tạm thời trong quá trình diễn thế, chưa đạt độ ổn định cao nhất. ❌
D. Đúng. Vì quần xã đỉnh cực là trạng thái ổn định nhất sau quá trình diễn thế, có cấu trúc và chức năng cân bằng với môi trường. ✅
Đáp án: DA. Sai. Vì quần xã đầu tiên là quần xã tiên phong, không phải giai đoạn cực đỉnh. ❌
B. Sai. Vì quần xã đỉnh cực gồm cả thực vật, động vật, vi sinh vật... chứ không chỉ toàn thực vật. ❌
C. Đúng. Vì giai đoạn cực đỉnh là trạng thái ổn định nhất, sẽ được duy trì cho đến khi có sự thay đổi lớn từ môi trường. ✅
D. Sai. Vì giai đoạn cực đỉnh rất ổn định, chỉ thay đổi khi môi trường bị tác động mạnh, không thay đổi nhanh. ❌
Đáp án: CĐáp án: CA. Sai. Vì đảo mới hình thành là nơi chưa từng có sinh vật → diễn thế nguyên sinh. ❌
B. Sai. Vì bãi bồi ven biển mới hình thành cũng là môi trường chưa có sinh vật → diễn thế nguyên sinh. ❌
C. Đúng. Vì rừng nguyên sinh đã có quần xã ổn định, nếu bị tác động (như chặt phá, cháy rừng...) thì diễn thế sau đó là diễn thế thứ sinh. ✅
D. Sai. Vì miệng núi lửa sau phun thường là môi trường khắc nghiệt, không có sinh vật → diễn thế nguyên sinh. ❌
A. Sai. Vì càng về sau, độ đa dạng tăng là đúng, nhưng kích thước của mỗi quần thể không nhất thiết càng lớn, có thể ổn định hoặc giảm tùy loài.❌
B. Sai. Vì mạng lưới dinh dưỡng càng phức tạp thì các chuỗi thức ăn thường dài hơn, chứ không ngắn dần.❌
C. Sai. Vì càng về sau, sinh vật phân giải nhiều hơn, mùn bã hữu cơ tích lũy cũng nhiều → chuỗi thức ăn khởi đầu bằng mùn bã có thể nhiều hơn, không ít đi.❌
D. Đúng. Vì ban đầu là các loài có ổ sinh thái rộng (chịu đựng tốt), về sau sẽ bị thay thế bởi các loài có ổ sinh thái hẹp, chuyên hóa hơn khi môi trường ổn định hơn. ✅
Đáp án: D(1) Xuất hiện ở môi trường đã có một quần xã sinh vật từng sống.
(2) Có sự biến đổi tuần tự của quần xã qua các giai đoạn tương ứng với sự biến đổi của môi trường.
(3) Song song với quá trình biến đổi quần xã trong diễn thế là quá trình biến đổi về các điều kiện tự nhiên của môi trường.
(4) Luôn dẫn tới quần xã bị suy thoái.
Các thông tin phản ánh sự giống nhau giữa diễn thế nguyên sinh và diễn thế thứ sinh là
- Diễn thế thứ sinh là diễn thế xảy ra ở môi trường đã có một quần xã từng sống. Quần xã này do con người là hủy diệt, giai đoạn giữa ăn là giai đoạn hô hấp gồm các quần xã biến đổi tuần tự và kết quả là hình thành quần xã ổn định hoặc suy thoái.
--> Vậy sự giống nhau giữa diễn thễ nguyên sinh và thứ sinh là 2,3. Đáp án: D
B. Đúng. Vì khu vực này từng bị tàn phá, sau đó được phục hồi từ nền có sẵn → là diễn thế thứ sinh. ✅
C. Sai. Vì "diễn thế khôi phục" không phải là một khái niệm chuẩn trong sinh thái học, không dùng để phân loại diễn thế. ❌
D. Sai. Vì khu vực này trước kia đã có quần xã → không thể là diễn thế nguyên sinh; cũng không tồn tại phân loại “diễn thế nguyên sinh hoặc khôi phục”. ❌
Đáp án: BA. Sai. Diễn thế phân huỷ là quá trình quần xã bị suy thoái dần → không phù hợp với câu thơ mô tả sự hình thành quần xã mới. ❌
B. Sai. Diễn thế nguyên sinh xảy ra ở nơi chưa từng có sinh vật, còn ở đây là vùng sông cũ nên đã có hệ sinh thái trước đó. ❌
C. Đúng. Câu thơ cho thấy khu vực từng là sông (từng có sinh vật), sau đó bị biến đổi (cạn nước) và được con người canh tác, xây dựng, tức là diễn thế thứ sinh – diễn ra ở nơi đã có quần xã cũ bị thay đổi. ✅
D. Sai. Diễn thế dị dưỡng là quá trình diễn thế trong đó sinh vật tiêu thụ chất hữu cơ là chủ yếu (đặc trưng cho giai đoạn đầu ở môi trường khắc nghiệt), không phù hợp với bối cảnh trong câu thơ. ❌
Đáp án: CA. Đúng. Vì hồ nước ngọt ban đầu là môi trường nước, khi bị núi nở lấp đầy thì trở thành môi trường đất liền mới, không còn hệ sinh thái cũ → là môi trường trống chưa có sinh vật trên cạn. Sau đó, quần xã mới (cỏ cây, rồi đến rừng nhỏ) hình thành từ đầu → đúng là diễn thế nguyên sinh. ✅
B. Sai. Diễn thế thứ sinh chỉ xảy ra ở nơi đã từng có quần xã sinh vật trên cạn bị hủy hoại, nhưng đây là hồ nước bị lấp → chuyển sang môi trường hoàn toàn khác. ❌
C. Sai. Diễn thế phân huỷ là quá trình quần xã suy thoái dần → trái ngược hoàn toàn với quá trình hình thành quần xã mới ở đây. ❌
D. Sai. Vì có sự hình thành quần xã mới trên vùng đất mới hình thành, nên chắc chắn có diễn thế xảy ra, không thể chọn “không hình thành”. ❌
Đáp án: AA. Đúng. Vì trong diễn thế sinh thái, các quần xã sinh vật kế tiếp nhau xuất hiện và thay thế lẫn nhau một cách tuần tự, từ quần xã đơn giản đến phức tạp, tạo thành chuỗi diễn thế → phát biểu đúng. ✅
B. Sai. Mô tả này là của diễn thế nguyên sinh, còn diễn thế thứ sinh xảy ra ở nơi đã từng có quần xã sinh vật bị hủy hoại một phần hoặc toàn bộ. ❌
C. Sai. Đây cũng là mô tả của diễn thế thứ sinh. Còn diễn thế nguyên sinh xảy ra ở nơi chưa có sinh vật như bãi bồi, núi lửa, đá trần... ❌
D. Sai. Trong diễn thế sinh thái, quần xã sinh vật biến đổi thường gắn liền với sự thay đổi của điều kiện môi trường (như độ ẩm, ánh sáng, dinh dưỡng, địa hình...) → không hề độc lập. ❌
Đáp án: AI. Bắt đầu từ môi trường trống trơn (chưa có sinh vật).
II. Được biến đổi tuần tự qua các quần xã trung gian.
III. Quá trình diễn thế làm giảm đa dạng sinh học.
IV. Kết quả cuối cùng sẽ tạo ra quần xã đỉnh cực.
III sai. Vì quá trình diễn thế nguyên sinh làm tăng đa dạng sinh học, diễn thế thứ sinh mới làm giảm đa dạng sinh học. Đáp án: D
A. Đúng. Vì việc xây dựng thủy điện làm thay đổi môi trường sống, dẫn đến biến đổi quần xã sinh vật, có thể gây ra diễn thế thứ sinh.✅
B. Sai. Loài ưu thế có vai trò chi phối cấu trúc và hoạt động của quần xã, không thể "ngăn chặn hoàn toàn" diễn thế vì diễn thế có thể xảy ra khi điều kiện môi trường thay đổi hoặc có tác động mạnh từ bên ngoài. ❌
C. Đúng. Cạnh tranh giữa các loài là nguyên nhân bên trong gây ra diễn thế sinh thái, đặc biệt trong giai đoạn giữa và cuối của diễn thế. ✅
D. Đúng. Các nhân tố như mưa bão, lũ lụt, cháy rừng… là nguyên nhân bên ngoài gây diễn thế, thường là diễn thế thứ sinh. ✅
Đáp án: B
Dựa vào bảng số liệu trên, phát biểu nào sau đây là sai?
B. Đúng. Dị dạng tăng thì sống sót giảm (0% dị dạng → 88% sống; 100% dị dạng → 40% sống). ✅
C. Đúng. Nhiều ký sinh → sống sót giảm. (0 kí sinh: 88%; 48 kí sinh: 40%). ✅
D. Sai. Vì ốc sên là vật chủ trung gian, nếu số lượng ốc tăng → số lượng Ribeiroia tăng → tỉ lệ dị dạng tăng. Nên nguồn thức ăn của ốc ảnh hưởng gián tiếp đến ếch → nói "không ảnh hưởng" là sai. ❌ Đáp án: D
Trong các phát biểu dưới đây, phát biểu nào sai?
Từ các thông tin trên, câu nào dưới đây là đúng?
Biết rằng năng lượng mất do hô hấp của sinh vật qua mỗi bậc dinh dưỡng là 90%.
Cho các phát biểu sau, phát biểu đúng về hệ sinh thái X và Y?
A sai. Hệ sinh thái Y có chuỗi thức ăn dài hơn (5 bậc dinh dưỡng) → đa dạng cao → ổn định cao hơn❌
B sai. Hiệu suất sinh thái của hệ sinh thái Y cao hơn❌
C sai. Hiệu suất sinh thái của các bậc dinh dưỡng trong hệ sinh thái Y cao hơn❌
D đúng. Mối quan hệ cộng sinh, hội sinh nhiều hơn so với hệ sinh thái X nên khả năng khai thác nguồn sống hiệu quả hơn✅ Đáp án: D
PHẦN II. Câu trắc nghiệm đúng sai
b. Sai. Có sự biến đổi tuần tự của quần xã qua các giai đoạn tương ứng với sự biến đổi của môi trường – Đây là đặc điểm có ở cả các loại diễn thế.❌
c. Sai. Song song với quá trình biến đổi quần xã trong diễn thế là quá trình biến đổi về các điều kiện tự nhiên của môi trường – Đây là đặc điểm có ở cả các loại diễn thế.❌
d. Đúng. Kết quả cuối cùng luôn dẫn tới hình thành một quần xã đỉnh cực.✅
b. Đúng. Quá trình diễn thế có thể do tác động của nhân tố bên ngoài quần xã hoặc do tác động của quần xã.✅
c. Sai. Làm biến đổi cấu trúc của quần xã và có thể dẫn tới hủy diệt quần xã – Đặc điểm này chỉ có ở diễn thế thứ sinh mà không có ở diễn thế nguyên sinh.❌
d. Sai. Để diễn ra diễn thế sinh thái thì trước đó luôn có một quần xã tương đối ổn định – Chỉ có ở diễn thế thứ sinh còn diễn thế nguyên sinh bắt đầu từ một môi trường trống trơn.❌
b. Sai. Vì việc lấy đất rừng làm nương rẫy → sẽ làm thu hẹp tài nguyên rừng dẫn tới làm suy giảm đa dạng sinh học → Làm mất cân bằng sinh thái dẫn tới làm suy thoái tài nguyên thiên nhiên.❌
c. Đúng. Vì việc khai thác và sử dụng hợp lí tài nguyên tái sinh sẽ đảm bảo sự tái sinh của các nguồn tài nguyên này. Do đó, việc sử dụng hợp lí sẽ làm cho tài nguyên tái sinh được phục hồi và duy trì ổn định. (Khai thác hợp lí là khai thác mà trong đó, lượng cá thể bị đánh bắt tương đương với lượng cá thể được sinh ra).✅
d. Sai. Vì tăng cường sử dụng các loại phân bón hoá học trong sản xuất nông nghiệp sẽ gây ra ô nhiễm môi trường dẫn tới suy thoái tài nguyên thiên nhiên.❌
b. Đúng. Sự biến đổi tuần tự của các quần xã sinh vật tương ứng với sự biển đổi của môi trường được gọi là diễn thế sinh thái.✅
c. Đúng. Diễn thế sinh thái được chia thành hai loại là diễn thế nguyên sinh và diễn thế thứ sinh.✅
d. Sai. Diễn thế nguyên sinh bắt đầu từ một môi trường trống trơn còn diễn thế thứ sinh đều bắt đầu từ một môi trường đã có một quần xã sinh sống.❌
PHẦN III. Câu trắc nghiệm trả lời ngắn
Quá trình diễn thế sinh thái tại rừng lim Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn gồm 5 giai đoạn:
Rừng lim nguyên sinh bị chặt hết → rừng thưa cây gỗ nhỏ → cây gỗ nhỏ và cây bụi → cây bụi và cỏ chiếm ưu thế → trảng cỏ.
1) Bắt đầu từ một môi trường chưa có sinh vật.
2) Được biến đổi tuần tự qua các quần xã trung gian.
3) Quá trình diễn thế gắn liền với sự phá hại môi trường.
4) Kết quả cuối cùng sẽ tạo ra quần xã đỉnh cực.
Trong các đặc điểm trên, diễn thế nguyên sinh có 3 đặc điểm:
1) Bắt đầu từ một môi trường chưa có sinh vật.
2) Được biến đổi tuần tự qua các quần xã trung gian.
4) Kết quả cuối cùng sẽ tạo ra quần xã đỉnh cực.
1) Trong quá trình diễn thế sinh thái, loài ưu thế chính là những loài đã “tự đào huyệt chon mình”.
2) Nguyên nhân gây ra diễn thế sinh thái là do tác động trực tiếp của con người.
3) Trong diễn thế nguyên sinh, giai đoạn cuối hình thành quần xã có độ đa dạng lớn nhất.
4) Sau quá trình diễn thế thứ sinh có thể lại bắt đầu quá trình diễn thế nguyên sinh.
5) Diễn thế sinh thái là sự thay đổi cấu trúc quần xã một cách ngẫu nhiên.
Diễn thế sinh thái có 3 đặc điểm:
1) Trong quá trình diễn thế sinh thái, loài ưu thế chính là những loài đã “tự đào huyệt chon mình”.
3) Trong diễn thế nguyên sinh, giai đoạn cuối hình thành quần xã có độ đa dạng lớn nhất.
4) Sau quá trình diễn thế thứ sinh có thể lại bắt đầu quá trình diễn thế nguyên sinh.
I. Loài A chịu mặn tốt hơn loài B.
II. Trong cùng một độ mặn, loài B có sinh khối cao hơn loài A.
III. Trong tương lai nước biển dâng lên, loài A sẽ trở nên phổ biến hơn loài B.
IV. Cả 2 loài A, B đều sinh trưởng tốt trong điều kiện nước ngọt.
Các ý đúng là I, III, IV.
I đúng vì loài A chịu mặn tốt hơn loài B. Trong giới hạn 60 - 80%, loài vẫn còn mặc dù sinh khối thấp hơn, khi đó loài Bb bị chết.
II sai vì trong cùng một độ mặn, loài A có sinh khối cao hơn loài B.
III đúng. Trong tương lai nước biển dâng, độ mặn tăng thì loài A sẽ trở nên phổ biến hơn nhờ khả năng chịu mặn.
IV đúng. Cả 2 loài sinh trưởng tốt hơn trong điều kiện nước ngọt.
(1) Xây dựng hệ thống các khu bảo vệ thiên nhiên, góp phần bảo vệ đa dạng sinh học.
(2) Khai thác triệt để các nguồn tài nguyên rừng để phát triển kinh tế.
(3) Ngăn chặn nạn phá rừng, nhất là rừng nguyên sinh và rừng đầu nguồn.
(4) Khai thác và sử dụng triệt để các loài sinh vật đang sinh sống trong rừng.
(5) Tích cực trồng rừng để cung cấp nguyên liệu, vật liệu, dược liệu... cho đời sống và phát triển kinh tế.
Các giải pháp giúp bảo vệ rừng là: (1), (3), (5).
Có 7 vị trí được đánh dấu trong sơ đồ là các vị trí được đề xuất lấy mẫu nước nhằm chứng minh nước thải của nhà máy có ảnh hưởng đến chất lượng nước của dòng sông hay không. Từ dữ liệu cung cấp, trong 7 vị trí thể hiện ở hình bên, có bao nhiêu vị trí cần thiết để lấy mẫu?
4 vị trí lấy mẫu là nơi đầu nguồn tiếp nhận nguồn nước thải mới (1, 2, 5, 7).